Start » Dossier » Herkomst van spreekwoorden en gezegden

Herkomst van spreekwoorden en gezegden

Herkomst van 'geld over de balk smijten'

Herkomst van 'geld over de balk smijten'

16 Oktober 2017

Herkomst van 'geld over de balk smijten'Als iemand 'geld over de balk smijt' betekent dit dat hij slecht met geld om kan gaan en het onnodig uitgeeft. Iedereen kent dit gezegde wel, maar wat heeft een balk eigenlijk te maken met het verspillen van geld? Spreekwoorddeskundigen zoeken de oorsprong in de landbouw.

Herkomst van 'de kluts kwijt zijn'

Herkomst van 'de kluts kwijt zijn'

9 Oktober 2017

Herkomst van 'de kluts kwijt zijn'Wanneer iemand in de war is of niet meer weet wat hij moet doen, kun je zeggen dat hij 'de kluts kwijt is'. Deze uitdrukking wordt veel gebruikt in het Nederlands en bestaat in ieder geval al sinds de 19e eeuw. Er zijn meerdere theorieën over welke 'kluts' er bedoeld wordt.

Herkomst van 'iemand op stang jagen'

Herkomst van 'iemand op stang jagen'

2 Oktober 2017

Herkomst van 'iemand op stang jagen'Wanneer je iemand boos maakt, kun je zeggen dat je 'iemand op stang jaagt'. De uitdrukking vindt zijn oorsprong in het paardrijden, en wordt in zijn huidige betekenis nog niet zo lang gebruikt. Het is één van de vele uitdrukkingen met het werkwoord 'jagen' erin die een dergelijke betekenis heeft. Een andere manier om eigenlijk hetzelfde te zeggen is dat je 'iemand op de kast jaagt'.

Herkomst van ‘zijn handen in onschuld wassen’

Herkomst van ‘zijn handen in onschuld wassen’

25 September 2017

Herkomst van ‘zijn handen in onschuld wassen’Wanneer iemand beweert onschuldig te zijn en alle verantwoordelijkheid voor iets van zich afschuift, kan diegene dit uitdrukken door te stellen dat hij 'zijn handen in onschuld wast'. Deze uitdrukking bestaat al sinds mensenheugenis en wordt nog steeds veel gebruikt. De oorsprong is een Joods ritueel uit bijbelse tijden.

Herkomst van ‘advocaat van de duivel spelen’

Herkomst van ‘advocaat van de duivel spelen’

18 September 2017

Herkomst van ‘advocaat van de duivel spelen’Wanneer je in een discussie een negatief standpunt inneemt waar je eigenlijk niet achter staat, kun je zeggen dat je 'advocaat van de duivel speelt'. Dit wordt vooral gedaan om te kijken of het tegenovergestelde standpunt in de discussie voldoende onderbouwd kan worden. De uitdrukking komt uit de tradities rondom heiligverklaringen in de katholieke kerk.

Herkomst van ‘een scheve schaats rijden’

Herkomst van ‘een scheve schaats rijden’

4 September 2017

Herkomst van ‘een scheve schaats rijden’Wanneer iemand iets doet wat niet volgens de regels is of wat door mensen wordt afgekeurd, kun je dit uitdrukken door te stellen dat diegene 'een scheve schaats rijdt'. Deze zegswijze wordt in het Nederlands vooral toegepast als iemand vreemdgaat. De uitdrukking komt voort uit het feit dat je met schaatsen rechte slagen hoort te maken.

Herkomst van 'ergens lak aan hebben'

Herkomst van 'ergens lak aan hebben'

28 Augustus 2017

Herkomst van 'ergens lak aan hebben'Wanneer iets je weinig kan schelen, zijn er in het Nederlands veel verschillende manieren om dit uit te drukken. Een bekende uitdrukking met deze betekenis is dat je 'ergens lak aan hebt'. Het woordt 'lak' wordt al in de bijbel figuurlijk gebruikt voor een negatieve eigenschap, maar 'ergens lak aan hebben' wordt pas sinds de 20e eeuw gezegd.

Herkomst van ‘iemand iets op de mouw spelden’

Herkomst van ‘iemand iets op de mouw spelden’

21 Augustus 2017

Herkomst van ‘iemand iets op de mouw spelden’Wanneer je iemand iets vertelt wat niet waar is, kun je zeggen dat je iemand 'iets op de mouw speldt'. Deze uitdrukking was al in de 17e eeuw wijdverspreid en wordt tot op de dag van vandaag veel gebruikt. De herkomst van de zegswijze heeft waarschijnlijk te maken met het figuurlijk 'aanhechten' van een vals denkbeeld.

Achtergrond van ‘de mussen vallen dood van het dak’

Herkomst van ‘de mussen vallen dood van het dak’

14 Augustus 2017

Achtergrond van ‘de mussen vallen dood van het dak’Wanneer het heel warm is zeggen mensen vaak dat het zo warm is dat de ‘mussen dood van het dak vallen’. Over deze uitdrukking bestaat veel onduidelijkheid. Zo sprak Hildebrand in de jaren ’30 van de 19e eeuw over ‘mosschen’ in plaats van mussen en kunnen mussen best goed tegen de hitte. 

Herkomst van 'het spits afbijten'

Herkomst van 'het spits afbijten'

7 Augustus 2017

Herkomst van 'het spits afbijten' Wanneer je je als eerste blootstelt aan gevaar of ergens als eerste aan begint en het daarmee gemakkelijker maakt voor de mensen na jou, kun je zeggen dat je ‘het spits afbijt’. Deze uitdrukking is al honderden jaren oud en heeft te maken met oorlog voeren. Maar over wat voor spits gaat het hier en waarom is het bij deze uitdrukking oorspronkelijk ‘het spits’ en niet ‘de spits’?

Herkomst van ‘tegen de lamp lopen’

Herkomst van ‘tegen de lamp lopen’

31 Juli 2017

Herkomst van ‘tegen de lamp lopen’Wanneer je ergens mee betrapt bent, kun je zeggen dat je ‘tegen de lamp bent gelopen’. Deze uitdrukking wordt bijvoorbeeld gebruikt wanneer je door de politie gesnapt wordt. ‘Tegen de lamp lopen’ wordt al sinds het begin van de 20e eeuw gebruikt in het Nederlands. Over de herkomst ervan bestaan twee verschillende theorieën.

Herkomst van ‘een veeg uit de pan krijgen’

Herkomst van ‘een veeg uit de pan krijgen’

17 Juli 2017

Herkomst van ‘een veeg uit de pan krijgen’Wanneer je van iemand op je kop krijgt, kun je dit uitdrukken door te zeggen dat je ‘een veeg uit de pan krijgt’. Deze uitdrukking is algemeen bekend in het Nederlands en bestaat minstens sinds de 17e eeuw, maar waar komt de zegswijze eigenlijk vandaan?

Herkomst van ‘wat een poespas’

Herkomst van ‘wat een poespas’

10 Juli 2017

Herkomst van ‘wat een poespas’Als je vindt dat ergens onnodig veel gedoe bij komt kijken of als iets een te ingewikkelde vertoning wordt, kun je stellen dat er sprake is van ‘poespas’. Dit woord bestaat al sinds de 17eeuw in het Nederlands en verwijst naar een gerecht. Waarom wordt te veel gedoe eigenlijk zo genoemd?

Herkomst van 'een rib uit mijn lijf'

Herkomst van ‘een rib uit mijn lijf’

3 Juli 2017

Herkomst van 'een rib uit mijn lijf'Wanneer je iets heel duurs hebt gekocht en je dit financieel eigenlijk niet goed kon veroorloven, kun je zeggen dat de aankoop ‘een rib uit je lijf was’. Deze uitdrukking wordt al eeuwen gebruikt in de Nederlandse taal en heeft te maken met Genesis, het scheppings-verhaal uit de Bijbel.

Herkomst van 'aan het eind van je Latijn zijn'

Herkomst van 'aan het eind van je Latijn zijn'

26 Juni 2017

Herkomst van 'aan het eind van je Latijn zijn' Wanneer je echt niet meer weet wat je moet zeggen of ten einde raad bent kun je dit uitdrukken door te zeggen dat je ‘aan het eind van je Latijn bent’. Een andere betekenis van de uitdrukking is dat iemand bijna dood is. Deze uitdrukking wordt in het Nederlands vaak gebruikt en vindt zijn oorsprong in de 16e eeuw, in de Franse taal. 

Herkomst van ‘iets aan de wilgen hangen’

Herkomst van ‘iets aan de wilgen hangen’

19 Juni 2017

Herkomst van ‘iets aan de wilgen hangen’Wanneer je ergens definitief mee stopt, kun je dit uitdrukken door te zeggen dat je het ‘aan de wilgen hangt’. Zo kan een voetballer die met voetballen stopt, zeggen dat hij ‘zijn voetbalschoenen aan de wilgen hangt’. Deze uitdrukking bestaat al eeuwen in de Nederlandse taal en vindt zijn oorsprong in een Bijbelse Psalm over het Babylonische Ballingschap in de 6e eeuw voor Christus.

Herkomst van ‘op de fles gaan’

Herkomst van ‘op de fles gaan’

12 Juni 2017

Herkomst van ‘op de fles gaan’Wanneer een bedrijf failliet gaat, kun je dit uitdrukken door te zeggen dat het ‘op de fles gaat’. Deze uitdrukking is algemeen bekend in het Nederlands en vindt zijn oorsprong waarschijnlijk in de middeleeuwen. De herkomst van het woord heeft te maken met het Italiaanse woord ‘fiasco’. 

Herkomst van ‘van de prins geen kwaad weten’

Herkomst van ‘van de prins geen kwaad weten’

6 Juni 2017

Herkomst van ‘van de prins geen kwaad weten’ Wanneer je je van geen kwaad bewust bent of niet in de gaten hebt dat je iets verkeerd gedaan hebt, kun je dit uitdrukken door te stellen dat je ‘van de prins geen kwaad wist’. Hiermee houd je je eigenlijk een beetje van de domme. De uitdrukking stamt uit de 17e eeuw en verwijst waarschijnlijk naar het huis van Oranje. Wat voor verhaal zit er eigenlijk achter deze uitdrukking?

Herkomst van ergens ‘de draak mee steken’

Herkomst van ergens ‘de draak mee steken’

29 Mei 2017

Herkomst van ergens ‘de draak mee steken’Wanneer je iets belachelijk maakt, kun je dit uitdrukken door te zeggen dat je ‘er de draak mee steekt’. Deze uitdrukking wordt al eeuwen gebruikt in het Nederlands en vindt haar oorsprong in de 11de eeuwse legende van Sint-Joris en de draak.

Herkomst van ‘iemand links laten liggen’

Herkomst van ‘iemand links laten liggen’

22 Mei 2017

 

Herkomst van ‘iemand links laten liggen’Wanneer je geen aandacht besteedt aan iemand kun je dit in het Nederlands uitdrukken door te zeggen dat je hem ‘links laat liggen’. Dit komt omdat links oorspronkelijk werd gezien als ‘de slechte kant’, de term ‘links’ stond voor onhandigheid of zelfs ongeluk.

Jouw kidlit laten bespreken in Schrijven Magazine?

Stuur het in voor Tekstuur Kidlit! Meer informatie vind je in Schrijven Magazine.

Word nu abonnee!
Jouw verhaal laten bespreken in Schrijven Magazine?

Stuur het in voor Tekstuur Proza!  Meer informatie vind je in Schrijven Magazine.

Word nu abonnee!
Gratis bij Schrijven Magazine: 1 jaar Van Dale Online Taalhandboek Nederlands

Gratis bij een abonnement op Schrijven Magazine!

Word nu abonnee!
Moleskine cadeau? Neem nu een abonnement op Schrijven Magazine!

Gratis Moleskine opschrijfboekje bij een abonnement op Schrijven Magazine!

Bestel nu!