Afbeelding

Boek schrijven? 21 tips van de experts van Schrijven Magazine

Wil jij een boek schrijven? De redactie van Schrijven Magazine, hét schrijftijdschrift van Nederland en Vlaanderen, zette haar 21 allerbeste tips voor je op een rij. Je ontdekt hoe je een goed idee herkent, wat de beste manier is om een boek te schrijven, hoe je overzicht houdt, waarom feedback zo belangrijk is & nog veel meer! 

Boek schrijven - tip 1: Pas als je het doet, weet je of je het kan.

Dus ga niet piekeren over wat jouw schrijfmethode is, maar begin gewoon met schrijven. Waarom? Omdat het schrijfproces bij iedere schrijver anders verloopt. De één werkt het plot van zijn of haar boek eerst volledig uit. De ander heeft alleen de eindscène van het boek in het hoofd. Er zijn schrijvers die zin voor zin werken. En weer anderen, Stephen King bijvoorbeeld, plaatsen een personage in een situatie en bouwen daar een boek omheen. Hoe kom jij erachter welke methode het beste bij jou past? Door uit te proberen. Dus begin gewoon. Werkt je methode niet, dan begin je opnieuw. Capiche?

Hier had je vast nog nooit van gehoord: Schrijven volgens de sneeuwvlokmethode

Boek schrijven - tip 2: Begin met een kort verhaal.

Heb je nog niet zoveel schrijfervaring? Begin dan niet gelijk met het schrijven van een boek, maar start met een kort verhaal. Zo geef je jezelf de gelegenheid om je schrijfspieren te trainen en te oefenen met spanningsopbouw, structuur, dialoog en verhaalelementen. Nog een voordeel: voor proeflezers is het een stuk makkelijker om een kort verhaal van feedback te voorzien dan een heel boek. Het begrip ‘kort verhaal’ is breed: er zijn korte verhalen van 10 woorden, maar ook van 2500. Wanneer je de kunst van korte verhalen onder de knie hebt, kun je aan je boek gaan schrijven. En misschien vormt één van je verhalen wel de kiem van je boek. Wist je bijvoorbeeld dat Arnon Grunbergs roman Tirza is ontstaan uit een kort verhaal?

Zie ook: 5 schrijftips voor een kort verhaal

Afbeelding

Kijk de kunst af en lees

Boek schrijven - tip 3: Kijk de kunst af bij andere schrijvers.

Er zijn schrijvers die beweren dat ze zelf nooit een boek lezen, maar dat is stoerdoenerij. Juist bij schrijven is het belangrijk de kunst af te kijken bij andere schrijvers en vervolgens je eigen stijl te ontwikkelen. A.F.Th. van der Heijden, bijvoorbeeld, schreef in zijn jeugd een heel boek over. Zo grondig hoef jij het niet aan te pakken, maar lezen ís essentieel. Bij voorkeur met een schrijversoog. Hoe wordt het plot uitgewerkt, welke functie hebben de dialogen? Wie een boek schrijft, heeft er zelf eerst honderden gelezen. Dus doe leeservaring op, zo voorkom je beginnersfouten.

Boek schrijven - tip 4: Houd overzicht, maak een synopis.

Als je een boek schrijft, raak je op een gegeven moment het overzicht kwijt. Sommige schrijvers vinden dat heerlijk (hoe meer chaos hoe beter!), andere vinden het vreselijk. Als je tot die laatste groep behoort, is een synopis een uitkomst. Een synopsis is een gestructureerde samenvatting van circa twee pagina's, waarin je de hoofdlijnen, gebeurtenissen en personages schetst. Je kunt nóg verder gaan door van ieder hoofdstuk van je boek een synopsis te maken. Zo heb je tijdens het schrijven goed overzicht van waar je bent in het verhaal en waar je naartoe werkt. Een schrijver die zijn boeken uitgebreid plant is Ronald Giphart. 

Zie ook: 5 tips voor het schrijven van een synopsis.

Boek schrijven - tip 5: Pitch je boekidee en vraag om eerlijke feedback.

Aan een boek moet je niet lichtvaardig beginnen. Schrijftijd is kostbaar, tenslotte. Pitch je idee eerst bij iemand op wiens oordeel je vertrouwt. Bijvoorbeeld iemand die veel leest, of iemand die zelf schrijft. Belangrijk is dat je je veilig voelt bij hem of haar. Bereid je pitch goed voor, zorg dat je goed kunt overbrengen waar je boek over gaat. Vraag om eerlijke, opbouwende feedback. Is je idee origineel? Is het sterk genoeg om een roman te dragen of is het meer geschikt voor een kort verhaal? Laat de feedback vervolgens rustig op je inwerken, jij bent degene die bepaalt of je er iets mee doet. Sommige kritiekpunten kunnen ook een kwestie van smaak zijn, tenslotte.   

Zie ook: Feedback geven en ontvangen. Hoe doe je dat?

Boek schrijven - tip 6: Verdiep je in de doelgroep van je boek.

Dit lijkt een open deur, maar het  zal je verbazen hoeveel schrijvers hier de fout mee ingaan. Want geen schrijver schrijft voor zichzelf. Zelfs rebelse schrijvers die beweren dat ze lak hebben aan hun lezers, hebben wel degelijk een publiek voor ogen voor hun boek, namelijk: De Kunst. Maar het overgrote deel van de schrijvers, van Hillary Mantel tot Jill Mansell, schrijft voor een specifieke doelgroep. Een thrillerliefhebber stelt andere eisen aan een boek dan een lezer van chicklit, een liefhebber van non-fictie heeft andere verwachtingen dan een liefhebber van kinderboeken. Hoe beter je de verwachtingen van je doelgroep in kaart brengt, hoe meer houvast je hebt. Maar hoe kom je erachter wat je lezers willen? Door te vragen. Begin met jezelf. Wat verwacht jij van een boek? Een spannend verhaal? Emotie? Een superieure stijl? Breid vervolgens uit naar je vrienden, familie, kennissen, mensen die je tegenkomt op feestjes, in de boekhandel... Wat zijn hun favoriete boeken, en vooral: wat maakt deze boeken 'beter' dan andere boeken die hebben gelezen? 

Boek schrijven - tip 7: Word lid van een schrijfcommunity.

Schrijven kan een eenzame activiteit zijn. Je kent het wel, eindeloos in je uppie worstelen met een plotwending of een dialoog. Harry Mulisch schijnt eens maanden bezig te zijn geweest een personage een kamer uit te krijgen. Had hij maar om raad gevraagd in een schrijfcommunity, bijvoorbeeld die van Schrijven Online! Op ons forum en onze sociale media ontmoet je makkelijk andere schrijvers die net als jij de ambitie hebben om een boek te schrijven. Spreek elkaar moed in, help elkaar met lastige issues en geef elkaars werk feedback. Samen kom je verder! (Hoe het afliep met dat personage van Harry Mulisch? Uiteindelijk maakte hij ervan: 'Hij liep de kamer uit.')

Afbeelding

Zoek meelezers en koester ze

Boek schrijven - tip 8: Zoek meelezers. (En koester ze.)

Als je eenmaal op stoom bent, wordt het tijd om te denken aan meelezers. Mensen die hun mening durven geven over je boek, maar ook snappen waar jij mee bezig bent. Veel schrijvers laten hun partner meelezen en of een goede vriend(in), of iemand die veel afweet van het onderwerp waar ze over schrijven. Gebruik je meelezers met mate. Ze kunnen maar één keer met een frisse blik naar je boek kijken, overvoer ze dus niet met nóg een nieuwe versie, maar zorg dat de versie die je stuurt de beste versie is die je op dat moment kunt schrijven. Ook belangrijk: een goede meelezer is goud waard, dus koester haar of hem!

Boek schrijven - tip 9: Leer omgaan met kritiek.

Geef je je teksten prijs, dan zullen ze niet bij iedereen in de smaak vallen. Hoe ga je daarmee om? Probeer uit de kritiek de belangrijkste leerpunten te halen. En geef je meelezers specifieke vragen mee, zo voorkom je dat je ontmoedigd wordt met kritiek die niet relevant is. Vraag bijvoorbeeld of een scène geloofwaardig is, of een personage daadwerkelijk tot leven komt, of een dialoog levensecht is. Hoe specifieker de vraag, hoe beter jij uit de voeten kunt met het antwoord. Neem kritiek nooit persoonlijk, zie het als iets dat je helpt om een betere schrijver te worden. Dat geldt zelfs voor kritiek waar je het pertinent mee oneens bent.  

Boek schrijven - tip 10: Bouw een netwerk op.

Natuurlijk zijn er nog steeds schrijvers die hun zolderkamertje nooit verlaten en toch het ene na het andere succesvolle boek publiceren. Maar netwerken heeft wel degelijk veel voordelen. Probeer het maar. Ga naar dat literaire event, die Schrijfdag of die boekpresentatie en maak een praatje met andere bezoekers. Je zult zien dat je tevreden naar huis gaat. Omdat iemand je een idee aan de hand heeft gedaan voor een boek, omdat je een verwante ziel hebt ontmoet, of omdat je gewoon heel veel zin hebt om te schrijven. Maar het kan ook zijn dat je een redacteur bent tegengekomen die wat in je ziet en je heeft gevraagd werk op te sturen. Op sommige events, zoals de Schrijven Magazine Schrijfdag, kun je op speeddate met een uitgever. Daar kun je je verhaalidee bespreken en kennismaken met de mensen die bepalen wat er wel en niet in de boekhandels komt. Zorg dat je een goede indruk achterlaat en ze onthouden wie je bent. 

Boek schrijven - tip 11: Schrijf door. Die fouten verbeter je later wel.

Geen enkele eerste versie is perfect. Wil je een boek schrijven, dan zul je fouten moeten durven maken. Een slechte plotontwikkeling, scheve zinnen of waardeloze dialoog? Ga niet zitten prutsen en verbeteren, maar schrijf door. Als je tijdens het schrijven  al gaat redigeren, vertraag je het schrijfproces en ontmoedig je jezelf. Hoe meer je met de omvolkomenheden bezig bent, hoe onzekerder je wordt. Dus blijf lekker in de schrijfmodus, laat de inspiratie stromen en maak je geen zorgen over kromme zinnen, Pas als je eerste versie af is, kijk je terug. Je zult zien: deze methode gaat je maanden en misschien zelfs jaren werk schelen!

Afbeelding

Bewaak je schrijftijd

Boek schrijven - tip 12: Bewaak je schrijftijd.

Een boek schrijven kost tijd. Een boek schrijven kost héél veel tijd. Helaas hebben maar enkelen de luxe om zich voltijds op het schrijven te kunnen richten. De rest moet het doen met de snippers tijd tussen werk, huishouden en sociale verplichtingen. Bewaak die snippers dan ook met je leven. Draai je deur op slot, stuur je kinderen uit spelen en zet je telefoon uit. Schrijftijd moet je maken. Het belangrijkste, zeker bij grote projecten, zoals een roman, is regelmaat. Beter iedere dag één uur schrijven dan iedere weekend zeven uur achtereen.   

Zie ook: Waar haal je schrijftijd vandaan?

Boek schrijven - tip 13: Durf kritisch naar je werk te kijken. (Maar pas als de eerste versie af is.)

Het hangt een beetje van de persoon af. maar veel schrijvers worden smoorverliefd worden op hun ideeën. Zo verliefd dat ze het niet over hun hart kunnen verkrijgen passages te schrappen die het verhaal onnodig vertragen. Een kritische blik is van groot belang als je een boek gaat schrijven. Soms moet je de laatst geschreven hoofdstukken weggooien of de koers van je verhaal compleet omgooien. Dat lijkt zonde van je schrijftijd, maar het heeft wel degelijk nut. Ook verkeerde keuzes kunnen je verhaal verder helpen. Niemand schrijft in één keer een perfect verhaal, jij ook niet. Let op: doe dit pas als je eerste versie af is. En bewaar die eerdere versies wel in een archiefmap. Wie weet kun je er nog iets uit gebruiken. 

Boek schrijven - tip 14: Doe het alleen als je het écht leuk vindt.

Gaat het je om de roem? Dan kun je beter een andere carrière kiezen. Een boek schrijven houd je alleen vol als je het leuk vindt. Het scheppen van een wereld, het leven inblazen van een personage, het spelen met de verwachtingen van je lezer (blijkt dat nare personage toch een lieverd!), het knutselen aan de plot, het fijnslijpen van dialogen - wie daarvan geniet, is een echte schrijver. Overigens zijn er zat schrijvers die niet alle aspecten van het schrijven even leuk vinden. Voor Sanneke van Hassel bijvoorbeeld, begint het genieten pas als de eerste versie van een verhaal klaar is en ze kan gaan sleutelen aan en schuiven met scènes. 

Boek schrijven - tip 15: Hou vol, schrijf door!

We zijn weer terug bij de eerste versie van je boek. Je hebt een vliegende start gemaakt, schreef per dag meer dan duizend woorden, maar nu je halverwege je boek bent, begint dat enthousiasme te tanen. Misschien vrees je dat je een paar hoofdstukken geleden een verkeerde keuze hebt gemaakt. Misschien heb je iets gelezen of gezien wat je op een nieuw, nóg beter idee heeft gebracht. Veel schrijvers haken nu af. Volg dat voorbeeld niet. Juist nu is het belangrijk door te zetten. Dus geef jezelf een schop onder de kont, lees niet terug, maar schrijf door tot die eerste versie af is. Vrij naar Kees van Kooten: echte schrijvers blijven zitten tot het er staat.

Boek schrijven - tip 16: Ook fictieschrijvers doen research.

Wie denkt dat non-fictieschrijvers aan research doen vergist zich. Schrijf je een detective of een thriller waarin een inspecteur  voorkomt? Zorg dat je weet hoe de politie te werk gaat en met welke protocollen zij te maken hebben. Speelt je verhaal zich (deels) af in een ziekenhuis? Zorg dat je weet waar je het over hebt! Als je boek vol feitelijke fouten staat, haken je lezers af. Wist je dat zelfs fantasyschrijvers research doen? Tolkien maakte gretig gebruik van oude mythen en sagen en J.K. Rowling kan je alles vertellen over hoe men in de Middeleeuwen en de Renaissance over magie en hekserij dacht.

Zie ook: De gereedschapskist van de schrijver: research

Boek schrijven - tip 17: Neem de tijd voor het bedenken van een goede titel.

En nu even fast forward. Je boek is af. Nu de titel nog. Sommige schrijvers draaien er hun hand niet voor om, anderen blijven eindeloos weifelen en piekeren. Wat is nou eigenlijk een goede titel? Helemaal zeker weet je het nooit, maar houvast is er wel. Kijk om te beginnen in de bestseller Top 60, selecteer de boeken die jouw doelgroep leest en zet de titels op een rij. Schrijf meteen ook de titels van jouw lievelingsboeken op. En nu maar puzzelen. Het belangrijkste is dat de titel van jouw boek de lezer nieuwsgierig maakt. Je wil hem of haar verleiden je boek op te pakken, de flaptekst te lezen,. 

Afbeelding

Zoek een uitgever die bij jou past

Boek schrijven - tip 18: Vind een uitgever die bij je boek past.

Nu je boek toch klaar is, gaan we het over uitgevers hebben. Die zijn er in alle soorten en maten. Het is belangrijk voor jou om te weten wat voor vlees je in de kuip hebt. Al was het maar om jezelf teleurstellingen te bepalen. Want hoe goed jouw boek ook is, als het niet in het fonds van de uitgever past, wordt het afgewezen. Een voorbeeld: uitgeverij Van Oorschot zal niet snel een thriller van Saskia Noort uitgeven. Dat wil niet zeggen dat Saskia Noort geen goede boeken schrijft, integendeel zelfs, het betekent alleen dat Van Oorschot zich op een andere doelgroep richt. Stuur je manuscript dus niet lukraak naar de eerste beste uitgeverij die je in Google tegenkomt, maar doe onderzoek naar het fonds van de uitgever en kijk of jouw boek daar tussen past. Hoe beter de match tussen jou en de uitgever, hoe groter de kans dat je er tussenuit gepikt wordt.

Boek schrijven - tip 19: Maak je niet druk, zelfs J.K. Rowling vond niet meteen een uitgever.

Lukt het niet om een uitgever te vinden voor je boek? Troost je, je bent niet niet de enige. Zelfs boeken die later bestsellers bleken, zijn afgewezen door uitgevers. Denk bijvoorbeeld aan J.K. Rowling, die keer op keer een afwijzingsbrief kreeg, maar uiteindelijk miljoenen boeken verkocht. De verhalen over schrijvers die jaren moesten ploeteren tot ze eindelijk een contract kregen zijn legio. En dan hebben we het nog niet over de schrijvers, zoals bijvoorbeeld Jan Siebelink, die na hun eerste boek decennia moesten wachten op hun grote doorbraak. Hou jij het desondanks vol? Dan ben je een schrijver.

Boek schrijven - tip 20: Ook bestsellerauteurs geven zelf hun boek uit.

Selfpublishing neemt een hoge vlucht, de laatste jaren. Het is niet alleen een oplossing voor schrijvers die geen uitgever kunnen vinden voor hun boek, ook bestsellerauteurs die meer invloed willen uitoefenen op het uitgeefproces kiezen ervoor. Misschien wel het bekendste voorbeeld is Paulien Cornelisse, maar er zijn veel meer topauteurs die boeken in eigen beheer hebben uitgegeven. Selfpublishing heeft voordelen en nadelen. Je hebt de volledige controle, kunt zelf bepalen hoe luxe je boek word uitgegeven, krijgt een veel groter percentage van de opbrengsten dan bij een reguliere uitgever, maar als je het goed wil doen, moet je wel veel geld en tijd investeren in redactie en marketing & promotie. Bij een reguliere uitgeverij wordt dat je allemaal uit handen genomen. Ben je bereid het grotendeels zelf te regelen, vind je het zelfs leuk? Dan is het zelf uitgeven van je boek zeker een optie voor jou.

Boek schrijven - tip 21: Vergeet niet te genieten.

Het publiceren van een boek is een onvergetelijke ervaring, zeker als het je eerste boek betreft. Vergeet niet ervan te genieten. Nodig je vrienden uit en je familie en maak er een feestje van. Het middelpunt van dat feestje ben jij. Dat kan overweldigend zijn, maar als je je erop voorbereidt wordt het een van de mooiste dagen van je leven. Om te beginnen word je getrakteerd op een speech, meestal van je redacteur, soms van een collega-schrijver. En dan ben jij aan de beurt, jouw moment of fame. Denk daar niet te lichtvaardig over, maar maak er wat van. Bedank de mensen die je hebben geholpen, vergast je publiek op anecdotes over het schrijfproces. Hoe je voor de zoveelste keer je redacteur om drie uur 's nachts mailde omdat je een nóg definievere versie van je roman af had, het krantenbericht dat de aanleiding vormde voor je boek. En dan: het applaus, het signeren, het praten, de champagne. En daarna: op naar het volgende boek!   

Meer tips? Je vindt ze hieronder!