Kan ik popcultuur zomaar gebruiken in mijn verhaal?

Voor schrijvers kan het een manier zijn om lezers binnen te krijgen; songtekst van een Taylor Swift-nummer gebruiken als titel van een boek of personages die een bekende acteur ontmoeten in een restaurant, maar mag dat zomaar wel? Er zitten zeker regels vast aan het benoemen van popcultuur zoals beroemdheden, films, series en muziek.

Films, series en personages

Rondom het benoemen van films, series en fictieve personages komen de minste regels kijken. In alle gevallen is het prima om bijvoorbeeld Titanic, Stranger Things of Captain America te benoemen. Zolang je maar geen personage uit de film of serie neemt en het verhaal schrijft over diegene of vanuit het perspectief van diegene, dan maak je gebruik van materiaal met auteursrechten.

Een personage uit een boek mag zich bijvoorbeeld prima verkleden als Elsa van Frozen, maar het mag niet exact Elsa zijn.

Beroemdheden

Net zoals bij het benoemen van films, series en fictieve personages is het ook prima om een bekendheid in je boek te benoemen. Het belangrijkste uitgangspunt: deze persoon mag je niet in een slecht daglicht zetten, hiermee geef je die beroemdheid een reden om jou aan te klagen. Dat is een rechtszaak die je waarschijnlijk niet wint. Om andere moeilijkheden te voorkomen, voer een beroemdheid niet op als personage.

Voorbeeld:

Wel: Een vriendengroep bezoekt een concert van Imagine Dragons en gaat daarna uit eten.
Niet: Een vriendengroep bezoekt een concert van Imagine Dragons en ontmoet na afloop de bandleden.

Muziek; niet precies, wel ongeveer

Titels van een nummer zijn zonder probleem te benoemen, maar songteksten niet. In een boek mag je als auteur niet direct songtekst citeren, ook al benoem je de juiste bron. Net zoals een personage is de songtekst niet van jou. Het ongeveer benoemen van een songtekst mag dan weer wel, ook als het voor de lezer duidelijk is over welk nummer het gaat.

Voorbeeld:

Wel: ‘‘Ken je dat ene Billie Eilish-nummer, dat lied met duh duh duh duh?’’ ‘‘Oh, je bedoelt Bad Guy, ja die ken ik wel.’’

Uitzondering

Een uitzondering is fanfictie. Dan kan je toch een verhaal schrijven over een al bestaand personage, of met een interactie van een bekendheid.

Een fanfictie is een verhaal dat je zelf schrijft, maar het is gebaseerd op een al bestaand verhaal. Bij een fanfictie mag je het verhaal echter niet te koop stellen, dan verkoop je materiaal met auteursrecht waar jij niet de eigenaar van bent. Er zijn genoeg opties om een fanfictie toch openbaar te maken. Er zijn veel websites waarop je een fanfictie gratis kunt publiceren, de meest bekende platformen zijn Wattpad en Archive of our Own (Ao3).

Er zijn ook auteurs die een fanfictie schreven en later alle aspecten van het al bestaande verhaal eruit haalden, waardoor het boek toch in de verkoop kon. Dit doordat het dan een origineel verhaal werd. De meest bekende fanfictie waarbij dit het geval was, is Fifty Shades of Grey, van E.L. James. Het verhaal was origineel een Twilight fanfictie. Andere voorbeelden zijn Love Hypothesis van Ali Hazelwood, gebaseerd op Rey en Kylo Ren van Star Wars en After van Anna Todd, gebaseerd op Harry Styles.