Start » Nieuws » Leestekens les 3: Punt, komma, of puntkomma?

Leestekens les 3: Punt, komma, of puntkomma?

22 Juni 2018

 Punt, komma, of puntkomma?In het eerste deel van de reeks 'lessen over leestekens’ zag je dat de punt het einde van een mededelende zin markeert. Deel twee liet zien dat de komma vooral bedoeld is om de zin te structureren. Genoeg leestekens om het op zinsniveau goed te doen, denk je nu misschien. Maar dan reken je buiten de waard: we hebben immers ook nog de puntkomma. Wat is het bestaansrecht van dat leesteken?


Het is een veelgestelde vraag aan kunstenaars: wanneer besluit je nu eigenlijk dat je klaar bent? Een schilder zal iets antwoorden als: ‘als er vernis op zit’, en een auteur: ‘als er een kaft om zit’. Veel schrijvers kampen op zinsniveau met dezelfde vraag. Het is dan ook niet altijd zonneklaar wanneer de zin af is en er dus een punt moet volgen, of wanneer nog meer informatie volgt en een komma op z’n plaats is. En hier komt het nut van een even handig als lastig leesteken naar voren: twijfel je tussen een punt en een komma, overweeg dan een puntkomma.

Dubbel genoegen

De puntkomma, of kommapunt en ook wel semicolon, markeert twee gebeurtenissen in één klap: het teken sluit een mededeling af – dus neemt de rol van punt op zich – en het geeft tegelijk aan dat iets volgt dat zeer nauw met die mededeling samenhangt, en gedraagt zich zo als komma. Het leesteken heeft dus niet alleen het uiterlijk van een punt en een komma, maar heeft beide functies van deze leestekens ook in zich verenigd. Hoe ziet dat er in de praktijk uit?

Gelijkwaardige zinnen

Je plaatst de puntkomma tussen gelijkwaardige zinnen die te sterk op elkaar aansluiten om door een punt te worden gescheiden. Een paar voorbeelden.

Nanne viert feest; al zijn vrienden zijn uitgenodigd.
De Nederlandse zeevaarders kwamen overal ter wereld; in de 17e eeuw was Nederland het centrum van de wereldmacht.
Aramees was de taal van het volk; wetenschappers, schriftgeleerden en politici gebruikten vaker Hebreeuws.
De voorbeelden laten zien dat het steeds om twee gelijkwaardige zinnen gaat. De delen zouden ook met met een punt kunnen worden gescheiden, maar dan zou de samenhang minder goed zichtbaar zijn, terwijl die wel van belang is.

Verbindingswoorden

De voorbeeldzinnen laten nog iets zien: je kunt de puntkomma hierin ook vervangen door een komma en een verbindingswoord als want, terwijl of maar, bijvoorbeeld:

Aramees was de taal van het volk, maar wetenschappers, schriftgeleerden en politici gebruikten vaker Hebreeuws.
Deze vervanging door het tegenstellend voegwoord maar illustreert tegelijk dat de puntkomma ook kan worden gebruikt om een contrast te verduidelijken, bijvoorbeeld:
Augustus mag komen; zijn vrouw Livia is niet uitgenodigd.

Opsommingen

De puntkomma heeft nog een belangrijke functie, die vooral in non-fictie tot uitdrukking komt: hij fungeert als scheidingsteken in opsommingen. In een korte reeks voldoet de komma goed, bijvoorbeeld: Een sprookje over de wolf, Roodkapje, haar grootmoeder en een jager. Maar bestaat de opsomming uit grotere delen, dan wordt ieder deel dat met een kleine letter begint op een nieuwe regel geplaatst, voorafgegaan door een opsommingsteken en afgesloten met een puntkomma. Resumé:

Een puntkomma

wordt geplaatst tussen twee gelijkwaardige zinnen;
staat achter de delen in opsommingen als deze met een kleine letter beginnen;
wordt niet geplaatst in andere opsommingen; dan volgt na ieder deel een punt.

« terug naar het nieuwsoverzicht

Gerelateerd nieuws:

- Beter leren schrijven? Lees Schrijven Magazine!
- Waarom de spatie een belangrijk leesteken is
- Taalpolitie: Spatie, streepje of aan elkaar?
- Taalpolitie: Nooit meer twijfelen over interpunctie (het vervolg)
- Taalpolitie: Nooit meer twijfelen over interpunctie
- 4 interpunctiefouten die je direct moet afleren
- Beter leren schrijven? Lees Schrijven Magazine!


Schrijven

Iedere week het beste van Schrijven Online in je inbox? Schrijf je in voor de gratis nieuwsbrief. Boordevol nieuws, tips, aanbiedingen en winacties!

Schrijf je in!
  • Carry Slee onthult haar schrijfgeheimen
  • Waarom je niet moet wachten met je debuut
  • Schrijftips van John Boyne (De jongen in de gestreepte pyjama)
  • Wat verdient een schrijver aan een boek? (En hoe eerlijk is dat)
  • 9 (te) gekke manieren om inspiratie op te doen
  • Ontdek waarom je van je leven een schrijf-mijnenveld moet maken. 
  • Interview met Simone van der Vlugt
  • Tips door Bregje Hofstede en Saskia de Coster, ze schreven allebei boeken die uitblonken in originaliteit en kwaliteit. Hoe deden ze dat? 
  • We spraken Sabine van den Berg over haar carrière, prozawerk, de liefde voor het schrijven van gedichten en over studenten zonder talent
  • Uitblinken in Spoken Word en/of Performance Poetry?

Als je je aanmeldt vóór maandag 27 mei 16:00 u. krijg je dit nummer thuis!

MELD JE AAN