De perfecte plottwist: puzzelstukjes maken

‘En dan gebeurt er plotseling iets compleet anders! Dat had je niet gedacht hè?’
Wat je misschien ook niet had gedacht, is dat er voor een goede plottwist ook eerst goed moet nadenken voor je hem schrijft. Deze week kijken we hoe je de puzzelstukjes van een plottwist maakt.

Een goede voorbereiding is het hele werk

Als je besluit dat eenplottwist in je verhaal past, moet je hard aan het werk. Je kan geen goede plottwist maken als je aantekeningen en uitwerkingen aan de tekentafel niet kloppen. Daar moet je dus ook beginnen. Tot op zekere hoogte kan je stellen dat je pas aan je boek mag beginnen zodra de plottwist net zo duidelijk is als de belangrijkste beats van je plot. Afhankelijk van de exacte uitwerking van de plottwist moet je aan verschillende dingen denken. Maar schrijf sowieso alle punten en details die een plottwist maken chronologisch uit. Als je veel details te verwerken hebt, kan je ook met exacte data werken. Zijn er details die van zichzelf niet aan een tijd gebonden zijn, zoals een tijd van een moord. Schrijf dan op wanneer dat enebelangrijke voorwerp voor het eerst werd opgemerkt.

Zo maak je van details puzzelstukjes voor een plottwist

Puzzelstukjes van een plottwist zijn vaak details. Per definitie vallen die niet zo op. Dat komt goed uit: dat maakt de onthulling van een plottwist sterker. Maar ze moeten niet onzichtbaar zijn, want dan valt er niets meer te puzzelen. Je kan van een detail een puzzelstukje maken. Een vuistregel daarvoor is: laat het detail een detail, maar maak de context eromheen opvallend.

Stel dat een teddybeer een rol gaat spelen in de plottwist. Laat de teddybeer dan subtiel in de scène voorkomen: een personage ziet hem op het bed liggen. Schrijf dan niet zozeer over Teddy, maar bijvoorbeeld over de kamer. Laat daar een sfeer hangen die de lezer niet vergeet. Of laat Teddy een keer achter op de kinderopvang, waarna de scène verdergaat met een dialoog over kinderlijke onschuld. Latere plottwist: Teddy is getuige geweest van iets gruwelijks… Dat staat dan later in groot contrast. En dan is de kans heel groot dat Teddy ineens terug in het geheugen komt. Als die eerdere sfeeromschrijving goed is gelukt, is Teddy ook bij de eerste keer lezen niet zo’n grote figurant in de scène als je zou denken.

De zichtbaarheid en plaats van puzzelstukjes van een plottwist

Je verspreidt puzzelstukjes van een plottwist door het hele verhaal. Het risico van een plottwist is dat je verschillende lezers hebt. Degene die je heel makkelijk kan foppen, maar ook degene die bij de eerste van de twintig hints alles al lijken te doorzien. Dat maakt dat je heel goed na moet denken wanneer je een puzzelstukje plaatst. Houd deze beide lezers in gedachten en bedenk vervolgens:

• Als ik hier (nog steeds) geen puzzelstukje plaats, dan snapt de ‘slapende’ lezer straks helemaal niets meer van de onthulling.
• Als ik hier al een/ dit puzzelstukje plaats, is de slimme lezer dan de rest van het verhaal al verveeld omdat die vanaf nu dan alles aan ziet komen?

Probeer daar vervolgens een middenweg in te vinden. Dat is niet altijd eenvoudig, maar je kan je opschrijfboekje gebruiken om verschillende scenario’s uit te testen om te zien hoe duidelijk sommige hints al dan niet naar voren komen.

Puzzelstukje of plot?

Een plottwist slaagt pas als de lezer uiteindelijk terug kan bladeren en de puzzelstukjes ziet waar die eerst nog verstopt leken. Maar dat betekent niet meteen dat je van het begin af aan met hints moet gaan strooien. Het is verstandig om snel mogelijk plotpuntente zaaien, maar die moeten vooral het verhaal dragen. Een goede plottwist zet het verhaal op zijn kop. Dat betekent verwarring en is de bedoeling. Maar zodra je omwille van die spectaculaire verwarring een onstabiel plot schrijft, gaat er iets mis. Controleer voor het toevoegen van een puzzelstukje of het verhaal als geheel nog wel te volgen is.

Over de auteur

Nadine van de Sande is freelance copywriter en schrijfster. Op verhaalentaal.blog post ze wekelijks een uitgebreide tip voor creatief schrijven. Als manuscriptredactrice en schrijfcoach helpt ze schrijvers het beste uit hun werk te halen. Ze geeft ook een cursusdialogen schrijven.