3 fouten die schrijvers maken bij een onbetrouwbare verteller

De hoofdpersoon blijkt niet te zijn wie die zegt dat die is. De lezer gelooft het personage in eerste instantie, maar zet toch soms vraagtekens bij gedachtes of acties. Wat is er aan de hand? Je personage is onbetrouwbaar. Het is een techniek die vaak gebruikt wordt in spannende genres, maar ook een techniek waarbij vaak de mist in wordt gegaan. Deze fouten wil jij zeker niet maken!

Voor we de fouten op een rij zetten, delen we de belangrijkste gemene deler, die je altijd in je achterhoofd moet houden. Een goede onbetrouwbare verteller liegt vanuit zijn karakter. Een slechte, onbetrouwbare verteller liegt, omdat de auteur een plottwist wil achterhouden voor de lezer. Deze veelgemaakte fouten illustreren deze basisregels:

1. De verborgen gedachte

Met een verborgen gedachte, hou je als auteur iets geheim door je personage iets niet te laten vertellen. Wanneer je personage expliciet niet denkt aan een gegeven, een gebeurtenis of een ander personage om de plottwist te bewaren. Vaak ontkracht dit juist de plottwist. De lezer gaat achteraf denken, hoe kan het personage hier het complete boek niet aan denken? Vooral wanneer je in de ik-persoon schrijft, is dit een doodzonde. De lezer voelt direct de hand van de auteur.

Wat kan je personage dan wel doen om geheimen te bewaren? Je personage kan een situatie verkeerd interpreteren, tegen zichzelf liegen of iets rationaliseren, of zich dingen anders herinneren dan ze echt zijn gebeurd. Dit maakt een goede onbetrouwbare verteller.

2. De foute perspectief-verdeling

Deze fout ontstaat wanneer de auteur angstvallig een slechte, onbetrouwbare verteller probeert te voorkomen. Je wil niet dat je personage constant van alles verbergt (fout 1) en komt met de oplossing: je geeft ze weinig pagina-tijd. Het personage heeft wel een point of view, maar veel minder dan alle andere personages. Wanneer vier personages evenveel hoofdstukken krijgen, voelt dat natuurlijk. Wanneer één personage veel minder aan bod komt, gaat er een alarmbel af. Waarom mag ik niet meer weten over dit personage? Antwoord: omdat daar de twist zit.

Door te verbergen, verraad je juist het antwoord.

3. De twist die alleen werkt omdat de lezer niets weet

Een slecht onbetrouwbare verteller heeft enorme invloed op de plottwist. Wanneer het perspectiefpersonage iets wél weet, maar dat niet vertelt, voelt de lezer zich van de domme gehouden. Je slaat bij de twist de plank volledig mis.

Stel: je personage ziet Karel het gebouw verlaten waar later een lijk werd gevonden. Aan het eind blijkt dat het niet Karel was, maar Peter die de jas van Karel had geleend. Het personage interpreteerde de situatie verkeerd.

Maar als je personage Peter het gebouw zag verlaten en dat niet deelt tot het einde, dan heb je een slechte plottwist te pakken.

Deze vraag moet je jezelf stellen

Leuk dat je nu weet wat je niet moet doen, maar hoe kan je deze fouten nou echt voorkomen?

Stel jezelf constant de volgende vraag:

Als de twist vanaf het begin bekend was, zou de verteller nog steeds op deze manier handelen en het verhaal vertellen?

Is het antwoord ja, dan doe je het goed!

Is het antwoord nee? Dan moet je eens goed gaan herschrijven.