Afbeelding

literatuur, lectuur, schrijfwoordenboek

Pixabay

Wat is het verschil tussen literatuur en lectuur?

In de schrijverswereld hebben we het vaak over literatuur. Maar wat bedoelen we nu eigenlijk precies als we het hebben over literatuur? En zijn er ook boeken die niet als literaire werken worden gezien? In dat geval spreken we over lectuur. Wat maakt dat een roman in een van beide categorieën valt? 


Literatuur en lectuur: het verschil


Het eerste grote verschil tussen literatuur en lectuur is het volgende: literatuur wordt beschouwd als een kunststroom, lectuur niet. Net zoals andere kunststromingen kent ook de schrijverswereld een zekere onderscheiding in wat zij beschouwt als kunst en wat juist niet. Stel je voor dat je neefje van twee jaar een tekening maakt die verrassend veel lijkt op een schilderij van Piet Mondriaan. Wat is dan het grote verschil tussen deze twee visuele werken? Waarom wordt Piet Mondriaan gezien als een groot kunstenaar en je neefje niet? Dit heeft met een aantal kenmerken te maken die gelden voor de hele kunstwereld, van literatuur en dans tot muziek en daar voorbij.


De doelen van literatuur en lectuur zorgen voor het grootste verschil tussen deze twee. Literatuur heeft onder andere als doel om mensen aan het denken te zetten. Het moet een bepaalde indruk achterlaten bij de lezer. Literatuur zoekt de grenzen op, overschrijdt deze en zet vraagtekens. Waar een kunstschilder dit doet met beelden, doet een literair schrijver dit met tekst. Het Diner van Herman Koch is een goed voorbeeld van literatuur. Het is een verhaal over familieproblemen die op een avond tijdens het diner worden besproken. Maar tijdens dit verhaal komen verschillende vragen op, zoals; ‘tot hoever kan je gaan uit liefde voor je eigen kind?’ Het verhaal zet je dus aan het denken.


Dit is een fundamenteel verschil met lectuur. Want lectuur is, in tegenstelling tot literatuur, geen kunststroom. Als we het over lectuur hebben, hoeven we het niet alleen over romans te hebben. Stripboeken, pamfletten, tijdschriften en kranten vallen ook onder deze verzamelnaam. Dat nieuwe young adult boek van Leigh Bardugo, de krant die je vanochtend las en zelfs Schrijven Magazine vallen dus allemaal onder lectuur. 


Lectuur karakteriseert zich doordat de nadruk minder op de vorm ligt en het verhaal zelf minder diepgaand is. Net zoals enkel een mooie tekening of een leuke melodie op de radio, is het doel van lectuur om de lezer vooral te vermaken. Met personages loopt het vaak goed af en de focus ligt vooral op de handeling.


Dit betekent niet dat lectuur niet goed kan zijn of jou vooral wil laten lachen. Ook bij lectuur is het goed mogelijk dat de hoofdpersoon aan het eind van de reis iets heeft geleerd en hiermee een boodschap wil vertellen. Lectuur is als het ware een grote paraplu waar heel veel genres, vormen en stijlen onder vallen. Een droevig gedicht, een ontroerende sonnet, een inspirerende haiku, een grappig elfje, een magisch sprookje en een bloedstollende thriller hebben allemaal als functie om de lezer te vermaken.


Het doel van literatuur

Bij literatuur werkt dit anders. De functie van een literair werk is vooral het stellen van een vraag. Het antwoord dat hierop volgt is vaak niet belangrijk, zal al helemaal niet voor je worden voorgekauwd, het gaat erom dat je nadenkt over de wereld om je heen. Als Joris en de draak een literair werk was geweest, was Joris als persoon ergens fundamenteel veranderd of was er een diepe vraag gesteld. Joris faalt in het verslaan van de draak, de prinses wordt geroosterd en Joris raakt in een diepe depressie. Uiteindelijk vraagt hij zichzelf af: Wat is het leven mij waard? De schrijver stelt hiermee de vraag ook aan jou: Wat is het leven jou waard, beste lezer? Het nadenken over deze vraag is precies het doel waarom de schrijver dit verhaal heeft geschreven. Of het verhaal vermakelijk is of niet, maakt niet uit. Vermaken is niet het hoofddoel.


Waarom is literatuur literatuur?

Uiteindelijk belanden we hiermee bij de vraag wat nu wel of niet literatuur is. In andere woorden: wat maakt iets wel of geen kunst? Boeken binnen de literatuur worden tot een hoger niveau gerekend dan lectuur, maar is dit wel zo? Deze vragen zijn vooral een open vragen. Er is, ondanks de zojuist besproken kenmerken, geen harde lijn te trekken. Het echte antwoord op deze vraag is namelijk continu in beweging. Sommigen beschouwen Rembrandt van Rijn als de grootste kunstenaar in de Nederlandse geschiedenis, anderen zien hem vooral als de middeleeuwse variant op de hedendaagse fotograaf. De definitie van ‘kunst’ ligt dan ook niet vast en hetzelfde geldt voor literatuur.