Start » Forum » Het schrijfproces » Stijl en techniek » Zeugma's: geef je ze een pluim of geen kans?

Zeugma's: geef je ze een pluim of geen kans?

20 reacties [Laatste bericht]
mezelf
Laatst aanwezig: 41 weken 6 dagen geleden
Sinds: 10 Okt 2009
Berichten: 101

Zeugma's: geef je ze een pluim of geen kans?

Er was al een topic over in 2009, maar mijn vraag heeft een andere insteek waardoor ik het na al die jaren opportuun acht om een nieuw topic te starten. Zij die de term niet kennen, verwijs ik met graagte door naar wikipedia.
http://nl.wikipedia.org/wiki/Zeugma

Nu dus mijn vraagje: zijn zeugma's pure stijlfouten en horen we daarom schrijvers die zich eraan bezondigen met alle zonden van Israel te overladen, of zijn ze daarentegen juist een subtiele stijlfiguur die een tekst iets extra's kan geven mits ze op de juiste plaats worden ingepast?

De algemene teneur van wat ik over zeugma's lees neigt naar de eerste optie te gaan, mijn persoonlijke voorkeur naar het tweede. Is het een welles-nietes discussie waarbij persoonlijke voorkeur hoogtij viert, of hebben we het over een taalkundige zekerheid dat dit even onaanvaardbaar is als een DT-fout?

(voor wie me voor een antwoord op deze vraag terug verwijst naar wikipedia, wil ik er nog aan toevoegen dat ik het over zeugma's heb die niet noodzakelijk een komische functie hebben en dat de verschillende taalkundige interpretaties onderaan die pagina mijn petje te boven gaan en dat ook antwoorden vanuit het standpunt van een lezer welkom zijn).

Ik ben helemaal niet jaloers,
want ik verdrink mijn geld
terwijl jij erin verdrinkt.

Reacties

Spirit
Laatst aanwezig: 5 jaren 21 weken geleden
Sinds: 31 Jul 2010
Berichten: 1848

Ik vind ze lelijk.

Grom.

dwe
Laatst aanwezig: 5 weken 4 dagen geleden
Sinds: 10 Jul 2011
Berichten: 797

Ik vind ze ook lelijk en hopelijk nooit meer terug.

Geen vrouw, geen zoon, geen hond tegen een aai over de bol

wolfke
Laatst aanwezig: 1 jaar 51 weken geleden
Sinds: 13 Nov 2011
Berichten: 1004

Het hangt er vanaf.

Ontdek het kortverhaal Karabas, het jeugdboek Arendsjong, het kerst/winterverhaal Frede en de Kerstman, het paas/lenteverhaal Ebba, de eerste paashaas, het zomerverhaal Soraia, kind van de zee en het halloween/herfstverhaal Jacks Lantaarn via www.leenlefebre.be.

dwe
Laatst aanwezig: 5 weken 4 dagen geleden
Sinds: 10 Jul 2011
Berichten: 797

In de serie Twin Peaks zit een personage (major Briggs) die zich steevast in clichés uitdrukt en daarna het licht. Ik kan me voorstellen dat er op zo'n manier wel een komisch effect van uit kan gaan en het donker wordt.

Geen vrouw, geen zoon, geen hond tegen een aai over de bol

Mirandala
Laatst aanwezig: 5 weken 3 dagen geleden
Sinds: 4 Sep 2012
Berichten: 3387

In 'de boekendief' zit een scene waar Rudy's moeder en Liesel buiten op het gras zitten bij een evenement. Deze zin bleef bij mij hangen:

"De deken zat vol kinderen en grassprieten."

3390 reacties van dit voormalig actief lid zijn niet bedoeld als content voor de redactie. Volg me via: www.kakelversdichtwerk.nl/ en: lang leve de schrijver! Wij kunnen er wat van.

mezelf
Laatst aanwezig: 41 weken 6 dagen geleden
Sinds: 10 Okt 2009
Berichten: 101
Mirandala schreef:

In 'de boekendief' zit een scene waar Rudy's moeder en Liesel buiten op het gras zitten bij een evenement. Deze zin bleef bij mij hangen:

"De deken zat vol kinderen en grassprieten."

En was het in die scène ook echt mogelijk dat er een deken aanwezig was? Zoja, dan is het inderdaad een best ziek suggestieve zin.

Ik ben helemaal niet jaloers,
want ik verdrink mijn geld
terwijl jij erin verdrinkt.

Diana Silver
Laatst aanwezig: 6 uren 43 min geleden
Sinds: 8 Nov 2010
Berichten: 4983

Alle stijlfouten kunnen als stijlfiguren worden opgevat wanneer de schrivjer ze doelmatig en opzettelijk toepast. In de meeste gevallen is het echter gewoon een vergissing en dan haal ik Nienke aan die ooit eens een opmerking maakte - hoewel zij het over een ander onderwerp had -met de strekking leer eerst de regels en dan mag je er weloverwogen van afwijken, maar doe dat niet uit onkunde.

Waar waren we gebleven?

schlimazlnik
Laatst aanwezig: 5 jaren 49 weken geleden
Sinds: 14 Aug 2010
Berichten: 4132

Ik struikel erover bij het lezen, dus probeer ik ze bij het schrijven te vermijden. Tenzij inderdaad het komisch aspect nodig is.
Kun je een voorbeeld geven van hoe je ze zou willen toepassen zonder komisch effect en met een effect dat de fout minder erg maakt?

Zeugma's zijn vaak een symptoom van andere schrijfproblemen, zoals de neiging in lange zinnen te willen schrijven en bij gebrek aan talent dan maar het woord "en" te gebruiken om twee korte zinnen om te bouwen tot één lange. Of door het gebruik van verkeerde werkwoorden. Of door onbekendheid met de regels voor grammaticale tijden.

<-- Ze willen er een smiley bij. Bij dezen.
Ik jureer bij de SF-schrijfwedstrijd Trek Sagae 2013.

Via
Laatst aanwezig: 1 jaar 34 weken geleden
Sinds: 12 Jan 2010
Berichten: 2873

Als het bewust is gedaan om een glimlach te creëren, dan is het alleen maar toe te juichen. (Zoals #2 van dwe.)
In alle andere gevallen is het gewoon fout.

Hilde Cornelis
Laatst aanwezig: 13 weken 14 uren geleden
Sinds: 19 Dec 2011
Berichten: 1390

Ik heb ze niet nodig
euh... schrijf ik dit nu aan jou of aan mezelf?

schrijven, een uit de hand lopende onderneming

Johan Bordewijk
Laatst aanwezig: 3 jaren 29 weken geleden
Sinds: 6 Jan 2011
Berichten: 644

In principe is iedere bewust toegepaste stijlfout een stijlfiguur. Dus mogen zeugma's, zeker om een komisch effect te bereiken. Ik ben net als Schli wel benieuwd of je ook niet-komische zeugma's hebt.

Maar... Het aardige van een zeugma is, dat er verschillende vormen zijn. Je hebt grammaticale. Die zijn gewoon fout. Vergelijkbaar met d/t fouten. Soms komisch, dat wel. (Door rood en spook gereden)

Maar je hebt ook zeugma's naar betekenis van woorden. (voorbeeld van Wikipedia: Zij gaf hem een hand en de bons.) Die zou ik (mits doelbewust gebruikt) goedkeuren.

Zijn er eigenlijk meer stijlfouten/figuren met grammaticale en betekenisaspecten, vraag ik me nu af.

Johan Bordewijk, www.johanbordewijk.nl
Mijn tweede boek 'Zwerfvuil' (ISBN: 9789078905677) is nu verkrijgbaar.

Hilde Cornelis
Laatst aanwezig: 13 weken 14 uren geleden
Sinds: 19 Dec 2011
Berichten: 1390

zoals bijvoorbeeld
'Hij vroeg haar hand, maar toen hij haar vader zag, nam hij de benen' ?

schrijven, een uit de hand lopende onderneming

Thérèse
beheerder
Laatst aanwezig: 7 uren 42 min geleden
Sinds: 2 Aug 2009
Berichten: 5951
Hilde Cornelis schreef:

zoals bijvoorbeeld
'Hij vroeg haar hand, maar toen hij haar vader zag, nam hij de benen' ?

Hij vroeg haar hand, maar toen hij haar vader zag, sloeg hij hem af.

N.B.

Maar dit zijn zeugmata.

N.B. II:

Foutje! Zie # 16.

Psychologie van het personage - wat is het en hoe beschrijf je het? Lees het hier: https://www.mboox.nl/blog/https:--www.mboox.nl-sep...

Hilde Cornelis
Laatst aanwezig: 13 weken 14 uren geleden
Sinds: 19 Dec 2011
Berichten: 1390

zeugmata Thérèse?

schrijven, een uit de hand lopende onderneming

mezelf
Laatst aanwezig: 41 weken 6 dagen geleden
Sinds: 10 Okt 2009
Berichten: 101
schlimazlnik schreef:

Ik struikel erover bij het lezen, dus probeer ik ze bij het schrijven te vermijden. Tenzij inderdaad het komisch aspect nodig is.
Kun je een voorbeeld geven van hoe je ze zou willen toepassen zonder komisch effect en met een effect dat de fout minder erg maakt?

Zeugma's zijn vaak een symptoom van andere schrijfproblemen, zoals de neiging in lange zinnen te willen schrijven en bij gebrek aan talent dan maar het woord "en" te gebruiken om twee korte zinnen om te bouwen tot één lange. Of door het gebruik van verkeerde werkwoorden. Of door onbekendheid met de regels voor grammaticale tijden.

Anders dan een komisch effect of de neiging naar te lange zinnen, kan je een zin ook net gebalder maken door het werkwoord niet tweemaal te herhalen (of er een synoniem voor te zoeken, wat qua lengte/ritme op hetzelfde neerkomt). Een voorbeeld dat hierboven al werd aangehaald 'hij gaf haar de hand en de bons'. Dit kan om een ernstig afscheid gaan waarbij de kortheid van de actie (hand geven en gedaan) om een korte zin vraagt.

Of een verward/dementerend persoon die denkt in zeugma's (ik zet koffie en mijn hoed op. Wacht, waar was ik ook alweer mee bezig?). Nuja, dat laatste geval ziet er wat dwaas uit en in zekere zin komisch, maar in een bepaalde context zou het een trieste situatie kunnen zijn. Het eerste geval is duidelijker/aannemelijker.

Ik ben helemaal niet jaloers,
want ik verdrink mijn geld
terwijl jij erin verdrinkt.

Thérèse
beheerder
Laatst aanwezig: 7 uren 42 min geleden
Sinds: 2 Aug 2009
Berichten: 5951

Sorry, Hilde. Juist geen zeugmata. Ik vergat een woord te typen. blush

Psychologie van het personage - wat is het en hoe beschrijf je het? Lees het hier: https://www.mboox.nl/blog/https:--www.mboox.nl-sep...

schlimazlnik
Laatst aanwezig: 5 jaren 49 weken geleden
Sinds: 14 Aug 2010
Berichten: 4132
mezelf schreef:

Anders dan een komisch effect of de neiging naar te lange zinnen, kan je een zin ook net gebalder maken door het werkwoord niet tweemaal te herhalen.

Je kunt het gebalder maken door de zin te splitsen, het woord "en" weg te halen en een correcte zin te schrijven (je wisselt nu het hulpwerkwoord in door het woord "en" echt korter of gebalder wordt het er niet door).

Of iets als "Ze gaf hem een hand. De bons." Dat vind ik acceptabel, mits het een beetje in de rest van de tekst past.

<-- Ze willen er een smiley bij. Bij dezen.
Ik jureer bij de SF-schrijfwedstrijd Trek Sagae 2013.

mezelf
Laatst aanwezig: 41 weken 6 dagen geleden
Sinds: 10 Okt 2009
Berichten: 101

En een puntkomma? Zijn die mogelijk niet voor gevallen zoals deze uitgevonden?

Ik ben helemaal niet jaloers,
want ik verdrink mijn geld
terwijl jij erin verdrinkt.

schlimazlnik
Laatst aanwezig: 5 jaren 49 weken geleden
Sinds: 14 Aug 2010
Berichten: 4132

Zou kunnen, een ;
Ik heb er over getwijfeld om die in mijn voorbeeldzin te zetten, maar ervoor gekozen om het niet te doen. De reden: de puntkomma wordt in modern proza zelden tot nooit gebruikt.

<-- Ze willen er een smiley bij. Bij dezen.
Ik jureer bij de SF-schrijfwedstrijd Trek Sagae 2013.

Suicune
Laatst aanwezig: 1 jaar 16 weken geleden
Sinds: 24 Okt 2012
Berichten: 559

Zeugma´s, nooit van gehoord, maar gezien de wikipediapagina is het een foutieve samentrekking, zoals ze in ons Nederlands leerboek worden genoemd. Daar wordt uitdrukkelijk verteld dat ze foutief zijn. Het is aan ons om ze op te sporen in een zin en te verbeteren.
Misschien komt het omdat ik het zo geleerd heb, maar ik vind ze niet mooi. Het getuigt voor mij eerder van onvoldoende beheersing van de taal dan van genialiteit of iets dergelijks, alsof de schrijver de verschillende betekenissen van een woord niet kent.

Codex Phantasiae: een blog met tips voor fantasyschrijvers! https://codexphantasiae.wordpress.com/

  • THEMA Kan schrijven je leven redden?
  • Hoe beschrijf je emoties?
  • Zo vind je een uitgever die bij je past
  • Zo belangrijk zijn de eerste 10 pagina's
  • Schrijftips van Anne-Gine Goemans
  • Schrijftechniek: vertellen en vertonen
  • Taaltips: taal en logica

Dit nummer verschijnt omstreeks 6 december oktober. Nog geen abonnee? Meld je aan vóór maandag 25 november 16:00 uur, dan krijg je dit nummer thuis!

Introductiekorting!
Schrijven

Iedere week het beste van Schrijven Online in je inbox? Schrijf je in voor de gratis nieuwsbrief. Boordevol nieuws, tips, aanbiedingen en winacties!

Schrijf je in!