Start » Blog » Creativiteit is de kunst van het loslaten

Creativiteit is de kunst van het loslaten

Door
 op 29-7-2014
 - reacties: 2

Miriam JanssenOf je nu muziek maakt, schildert, of teksten schrijft: in de eerste fase laat je los, daarna pas geef je vorm. Dit zijn respectievelijk functies van de rechter- en linker hersenhelft. Onze intuïtieve, globale kant zetelt rechts in de hersenen; links is de plek van het logische, precieze denken. Beide heb je nodig voor het schrijven van teksten, en de kunst is te weten wanneer en hoe je die helften laat samenwerken.

Als ik mijn eigen lessen creatief schrijven bekijk vanuit de invalshoek van de hersenhelften, zie ik dat er in grote lijn altijd dezelfde opbouw in zit: eerst de creativiteit laten stromen, de woorden en ideeën laten uitwaaieren – zonder oordelen over goed en fout. De fase van het divergeren. Pas daarna aandacht besteden aan de formele kanten zoals woordkeuze, opbouw, spelling enz.; het convergeren.

In een schrijfles laat ik mijn cursisten eerst brainstormen, materiaal verzamelen. Dat kan bijvoorbeeld middels 'vrij schrijven', door te associëren bij foto’s of muziek of door lijstjes te maken. De rechter hersenhelft krijgt de kans om breed uit te waaieren en alles te noteren wat maar opkomt. In deze fase is ‘alles goed'.

Daarna volgt de fase van de eerste vormgeving, het klad van de tekst. Je boetseert wat, probeert wat, maar stelt nog geen vormeisen. Het concept komt op papier. Samen zou je deze eerste twee fasen 'de schrijversversie' kunnen noemen. Je schrijft eigenlijk de geheime versie, die nog voor jezelf is. Al schrijvend tast je af wat je eigenlijk wilt zeggen.

Pas hierna, in de derde fase, wordt de linker hersenhelft aangesproken. Die geven we de opdracht: 'Maak van al die aantekeningen en kladjes nou eens een leesbare tekst.’ We gaan over van de schrijversversie naar de lezersversie. Hier begint het vormgeven, bv. het bijslijpen van een gedicht, het aanscherpen van een artikel. Zoeken naar precies de juiste opbouw, woorden; en vaak heel veel schrappen.

Tenslotte - in de vierde fase - treden we nog meer richting publiek, door onze tekst te presenteren: we lezen hem voor, maken hem persklaar. In die laatste fase mag de linker hersenhelft zich helemaal laten gaan: pietlutten met punten en komma's, controleren van spelling, de precisie van de goede lay-out zoeken, het ‘hang- en sluitwerk’ van de tekst.

Vaak wordt deze volgorde niet in acht genomen. Er zijn kinderen die direct al roepen: 'Maar ik kán niet dichten!' Zij denken meteen aan het perfect rijmende gedicht, dat ze misschien inderdaad niet kunnen schrijven. Maar is dat nodig? Volwassenen beginnen soms al bij de eerste zin te strepen, te puzzelen en te schuiven.

Als alles al direct perfect moet zijn, is dat dodelijk voor de creativiteit. Eerst rechts, dan links.

Bron: o.a. Mark Mieras, Peter Elbow, Natalie Goldberg.

Miriam Janssen woont en werkt in Twente. Zij is onderwijspsycholoog, schrijfster en schrijfdocent – dat laatste sinds 1993. In De TalenTuin schrijft zij gedichten, verhalen en zakelijke teksten met mensen van 8-88 jaar. www.detalentuin.nl (sinds 2004).
Zelf publiceerde zij o.a. drie dichtbundels (Voeten in vandaag, Kontrast 2012) en een boekje over haar moeder, Ik lijd aan ouderdommigheid (Saam 2013). Ook schrijft Miriam artikelen over haar vak in Schrijven Magazine en de Coachingskalender.

« terug naar het blogoverzicht


Reacties

West Mus
Laatst aanwezig: 4 jaren 20 weken geleden
Sinds: 9 Mei 2013
Berichten: 2

Wat een prachtige verwoording Miriam. Zo voelt het schrijven voor mij ook. Ik ben een impulsieve schrijver zoals ik het zelf soms noem. Een hoofd vol woorden die eruit moeten. Die laat ik eerst gewoon stromen zodat het idee al op papier staat. Daarna ga ik alles pas in de goede vorm gieten. Ik voel zelf ook dat ik die twee dingen moeilijk gelijktijdig kan. Vergt gewoon een andere instelling, een ander gevoel.

schrijvengeluk
Laatst aanwezig: 40 weken 1 dag geleden
Sinds: 15 Apr 2014
Berichten: 677

Toen ik net de titel boven dit helder geschreven stukje las, dacht ik, 'hé dat lijkt op mijn onderschrift'. Voor mij betekend schrijven loslaten. Alles kan met schrijven. Mijn rechter hersenhelft heeft geen hulp nodig, ideeën genoeg. Maar zoals Miriam al beschrijft dan komt de linker helft in actie en gaat voor mij het moeilijke gedeelte beginnen. Hier moet ik nog veel in leren. Maar toch blijft mijn motto schrijven is loslaten omdat het mij een gevoel van vrijheid geeft. Je kunt er alles in kwijt wat je erin kwijt wil. En als je het professioneel wil doen, ja dan zit er niets anders op dan je linker hersenhelft in te schakelen. En ook dat geeft weer nieuwe mogelijkheden.
Miriam dank je wel voor deze tekst.

Lees Schrijven Magazine

THEMA: Week van het Schrijven | Overzicht schrijfcursussen

  • Kritiek geven en ontvangen: o zo moeilijk!
  • Ellen Deckwitz: zo word je een geweldige dichter
  • Schrijftips van Bert wagendorp (Ventoux)
  • Talent pools bij uitgeverijen: hoe kom je erbij?
  • Leer liedjesschrijven van Jan Rot
  • Hoe voorkom je fouten in perspectief?
  • Scenarioschrijven: zo geef je een personage vorm
  • Wat romanschrijvers van speechschrijvers kunnen leren (en vice versa)
  • Hoe vorm je familieverhalen om tot een roman?

Nog geen abonnee? Meld je aan vóór maandag 21 juli 16:00 u., dan krijg je dit nummer thuis!

MELD JE AAN
Lees Schrijven Magazine

Lees het komende nummer van Schrijven Magazine. Meld je aan vóór maandag 16:00 u.!

Word abonnee