Een podium voor ongepubliceerde verhalen in Bibliotheek Utrecht

In de Bibliotheek Utrecht is een bijzondere nieuwe afdeling geopend: een collectie volledig gewijd aan ongepubliceerde boeken. Geen digitale catalogus en geen standaard boekenkasten, maar stempelkussens en kaartenbakken. Volgens directeur Deirdre Carasso kon het project alleen slagen als het groots werd aangepakt. “Als je zoiets doet, moet je het goed doen. Geef je het geen podium, dan gaat het niet leven.”

Vanaf het begin was duidelijk dat het geen klein experiment mocht worden. Een enkel kastje zou het idee tekortdoen. Daarom kreeg de collectie van ongepubliceerde boeken een prominente plek bij de ingang van de bibliotheek aan het Neude, waar dagelijks veel bezoekers langskomen. “Het laat meteen zien wat wij belangrijk vinden: dat we de bibliotheek samen met mensen maken”, aldus Carasso. De zichtbaarheid onderstreept de rol van de bibliotheek als ontmoetingsplek, niet alleen als plek om boeken te lenen.

Afbeelding

Persoonlijke benadering

Hoewel de ongepubliceerde bibliotheek onderdeel is van Bibliotheek Utrecht, werkt zij met een eigen, analoog systeem. “De reguliere bibliotheek is bijna volledig digitaal, maar hier doen we alles ouderwets”, vertelt Carasso. Boeken worden geregistreerd met kaarten en stempels en staan niet in een online catalogus. “Dit is een hele persoonlijke bibliotheek.”

Die persoonlijke benadering komt ook terug in de kaartjes die in elk boek zitten. Lezers kunnen daarop een reactie achterlaten voor de auteur. Ook hang bij elk boek een persoonlijk bericht van de auteur naar de lezer. Dat past bij de visie van de bibliotheek als plek van ontmoeting. “We zoeken altijd naar manieren om mensen met elkaar in contact te brengen. Dit nodigt uit tot gesprek, zonder dat het groots of ingewikkeld hoeft te zijn.” 

Het idee voor de bibliotheek ontstond vier jaar geleden, na het luisteren naar een podcast over The Abortion van Richard Brautigan, een roman over een fictieve bibliotheek met ongepubliceerde manuscripten. In de Verenigde Staten bleek een kleine variant te bestaan in een museum. Tegelijkertijd brak de coronapandemie uit. “Toen las je dat veel mensen een boek waren gaan schrijven, terwijl uitgevers een manuscriptenstop instelden”, zegt Carasso. “Er was duidelijk een enorme behoefte om verhalen te vertellen.”

Bijzondere boekenkasten

Bij het ontwerp stond gelijkwaardigheid centraal. “Als je alles in een kast zet, wint uiteindelijk het mooiste boek”, legt Carasso uit. Daarom hangen de boeken in tasjes en kiezen bezoekers vaak zonder de inhoud of vorm te zien: een soort literaire blind date. Dat is niet alleen een statement tegen ‘oordeel op uiterlijk’, maar ook praktisch. De boeken verschillen sterk in formaat en uitvoering, van professioneel gedrukt tot piepkleine, handgemaakte boekjes. Alle boeken zijn onderverdeeld in zes categorieën. Met behulp van een flowchart kunnen lezers bepalen in welke stemming ze zijn.

De ruimte wordt niet alleen gebruikt om boeken te lenen, maar ook voor kleine schrijversactiviteiten, zoals lezingen en workshops. Iedereen kan meedoen: lenen kan zonder lidmaatschap. In totaal is er plek voor ongeveer 3000 boeken, waarvan de collectie voortdurend wisselt. “Het is geen depot”, benadrukt Carasso. “Het is een levend geheel, dat steeds verandert. Van boek en van mens.” Schrijvers kunnen elke dag tussen twee uur en zeven uur hun boek inleveren.

Afbeelding