Afbeelding

Een opschrijfboekje met rode aantekeningen

Credit: Pexels Cottonbro Studio 

Stijlfiguur of stijlfout? Tips voor (opzettelijke) taalfouten in je boek

Boeken zitten vol met taalfouten. Als lezer heb ik dit vaak niet door, omdat het er eigenlijk heel natuurlijk uitziet. Het maakt de tekst regelmatig persoonlijker, realistischer en beter leesbaar. Toch zijn niet alle fouten geoorloofd. Te veel vergissingen en je boek leest niet meer fijn. Maar hoe weet je nou voor zorgt dat mensen je boek wegleggen of de tekst juist sterker maakt? Taalkundige Wouter van Wingerden ging hierover met Schrijven Online in gesprek. 

Een moment wanneer taalfouten niet te voorkomen zijn, is bij dialogen. Niemand praat in grammaticaal correcte zinnen. Mensen kappen elkaar af, roepen in stressvolle situaties vaak maar een woord en hebben stopwoordjes. Als je alleen maar correcte zinnen schrijft, komen die dingen niet in je boek. Ook nog niet al je karakters schrijven foutloos. Bij een dagboekfragment van een kind mag de auteur bijvoorbeeld best een of twee woorden fout spellen, maar niet te vaak. Dat haalt de lezer juist uit je verhaal.

Als je een taalfout in je boek hebt staan, moet er altijd bewust over nagedacht zijn. Dat is de vuistregel bij deze kwestie. Wanneer je er bewust over hebt nagedacht, heb je vaak een reden om het precies zo te doen. Op zo’n moment heeft een fout meerwaarde, precies hetgene wat je wil bereiken. Slordigheidsfouten mogen er daarentegen niet in blijven staan, vindt Van Wingerden: “Als lezer heb je het recht om niet gehinderd te worden bij het lezen. Spelfouten zijn dan toch wel heel vervelend.” 

Dialecten

Een goed voorbeeld van wanneer een ‘fout’ meerwaarde heeft, is bij dialecten. “Een dialect kan je niet meer fout noemen. Het gaat op dat moment niet meer over standaard Nederlands,” zegt Van Wingerden vol overtuiging. “Hoe het dialect klinkt moet blijken uit hoe het geschreven wordt. Soms kom je hierbij in een gebied waar de regels van het groene boekje niet meer helemaal gelden.”  

Wel geeft hij aan dat je altijd moet kijken of er niet al regels van dat dialect bestaan. “Het is handig om na te kijken of je ergens iets kunt vinden over de spelling van het dialect. Anders loop je het risico dat je mensen beledigt.” Volgens Van Wingerden kun je dus het beste een dialect pakken waar je zelf al wat affiniteit mee hebt. “Ik zou me bijvoorbeeld niet wagen aan het Zeeuws. Dan weet je dat een lezer uit Zeeland meteen merkt jij het niet kan.” 

Scholen

Toch voelt het voor veel mensen tegen intuïtief om een fout in je schrijfwerk te laten staan. Volgens Van Wingerden komt dit, omdat we vanaf de basisschool aangeleerd worden dat iets ‘fout’ of ‘goed’ is. Dit is volgens hem echter te absoluut. “Zo zwart-wit is het allemaal niet. Er bestaat veel meer variatie dan je op school leert.” 

Een bekend voorbeeld hierbij is ‘een aantal mensen hebben’ of ‘een aantal mensen heeft’. Volgens van Wingerden mag het meervoud hier grammaticaal gezien ook, maar wordt het op scholen vaak nog afgekeurd. Over dit soort kwesties schreef de taalkundige het boek Maar zo heb ik het geleerd, waar hij op die momenten graag naar verwijst. “Wat mij betreft mogen uitgevers van schoolboeken goed naar mijn boek kijken, maar ik ben bang dat dat niet gebeurt,” grapt hij. 

Volgens de taalkundige betekent het dan ook zeker niet dat iemand die moeite heeft met spelling geen schrijver kan worden. “Als schrijver moet je verhalen kunnen vertellen. De lezer moet meegenomen worden in wat je op papier vertelt, daar heeft de gave van het correct spellen heel weinig mee te maken.” Volgens Van Wingerden hoef je dus echt niet goed te zijn in spelling om een goede schrijver te zijn. Toch wil hij aspirant schrijvers meegeven dat ze geen manuscript vol spellingsfouten naar uitgevers op moeten sturen. “Uitgeverijen zijn heel kritisch. Je helpt jezelf als je iets opstuurt wat goed is. Vraag iemand die beter is in spelling om je manuscript na te lezen. Dan maak je een betere eerste indruk.”