Afbeelding
Credit: Pexels Messala Ciulla
Credit: Pexels Messala Ciulla
We hoeven niet met lege handen te beginnen. In deze workshop gaan we aan de slag met personages die al bestaan.
Bij mijn oma speelde ik het liefst met een kartonnen pop, een tweedimensionale figuur die ik kon ‘aankleden’ met de meest uiteenlopende outfits (er zat een kleverige substantie op de achterzijde zodat ze bleven plakken). Ik hield ervan om flitsende combinaties uit te zoeken of om de pop juist een relaxt huispak aan te trekken. Ik denk niet dat iedereen die graag met dit soort poppen speelde later schrijver is geworden. Toch zie ik een verband tussen mijn schrijverschap en deze pop. Ik vind het heerlijk om personages uit te diepen en vorm te geven. En ja, ook om ze iets aan te laten trekken.
Ik heb in dit magazine al heel veel manieren gedeeld om personages te verkennen en meer diepte te geven. In deze workshop gaan we aan de slag met personages die al bestaan en besteden we aandacht aan de dynamiek tussen personages.
Als je tegenwoordig een boekhandel binnenloopt, valt het op hoeveel varianten van klassieke verhalen je ziet liggen. Denk maar aan vertellingen uit de klassieke mythologie, gebracht door een vrouwelijk hoofdpersonage. Of denk aan personages uit klassiekers die in allerlei prequels en spinoffs nieuw leven wordt ingeblazen. Enkele voorbeelden: in haar trilogie rond de Trojaanse oorlog (het onlangs verschenen derde deel, De reis naar huis) vertelt Pat Barker het verhaal van Homerus vanuit een vrouwelijk oogpunt. Welke rol speelden vrouwen in de Trojaanse oorlog, en dan meer bepaald de Trojaanse vrouwen die gevangengenomen werden door de Grieken?
Of denk aan de talloze moderne varianten van Jane Austens Pride and Prejudice. Jo Baker schrijft over het wel en wee van de zusjes Bennet vanuit het standpunt van de keukenhulp (Longbourn); Janice Hadlow kiest ervoor om in te zoomen op het minst populaire Bennet-zusje, Mary (The Other Bennet Sister). Laten we ook zoiets proberen.
Maak een lijstje van personages uit boeken, films en series die je vertrouwd zijn. Het hoeft geen beroemd personage te zijn. Als jij er maar voeling mee hebt, is het prima. Vind je dit lastig, kies dan een personage uit het onderstaande lijstje:
Schrijf in de vorm van een brainstorm (freewrite) alles op wat je weet van dit personage. Denk aan het uiterlijk, de manier van praten, de levensloop van dit personage, details die je je nog herinnert uit het verhaal. (10 minuten) Heb je het gevoel dat je het personage weer voor ogen hebt of moet je nog wat onderzoek doen? Misschien wil je het boek waaruit je je personage kent nog even doorbladeren of een stukje film/serie herbekijken. Of misschien kun je op internet wat rondstruinen en ideeën opdoen. Besteed hier niet te veel tijd aan. Maximaal een uurtje. Je kunt deze stap ook overslaan.
Laat nu je verbeelding los op het personage. Ga een kwartier freewriten en begin met deze woorden: ‘Wat je van mij niet weet…’ Dit kunnen kleine of grote geheimen zijn. Laat het gewoon stromen, alles is goed en niets staat in steen gebeiteld.
Misschien wil je je personage laten rondwandelen in zijn vertrouwde omgeving (Middenaarde voor Frodo of Zweinstein voor Harry Potter). Misschien ook niet. Je kunt je personage een switch laten maken qua locatie, zelfs qua genre. Zo is er ook een zombie-roman verschenen met de personages uit Pride and Prejudice. Waar laat jij je personages belanden? Schrijf in enkele zinnen hoe je personage reageert op de omgeving. Blijf je trouw aan het oorspronkelijke genre of maak je een switch? Maak een lijst met genres die je aanspreken (denk aan gedicht, liedtekst, horror, thriller, romance, psychologisch verhaal, memoire, kinderboek, young adult etc.). Kies er een uit waarmee je verder kunt. Combineer nu je personage met je gekozen genre en schrijf, uit de losse pols, een paragraafje. Laat je gaan, dit is spelen! Als je gekozen hebt voor een kinderboek, probeer dan nog een heel ander genre van je lijstje. Kijk wat het meest energie en spelplezier geeft.
In de vorige oefeningen ben je aan de slag gegaan met een personage dat al bestaat. Heb je al zicht gekregen op wat er speelt in het leven van dit personage of heb je slechts een vaag idee? Misschien heb je nog een oefening nodig.
Wat zou je personage doen als het zat opgesloten in een kooi? Hoe zou je personage zich voorbereiden op een sollicitatiegesprek? Als iemand je personage uitdaagt, gaat het dan de confrontatie aan of juist niet? Schrijf erover.
Met die laatste vraag zijn we aanbeland bij het onderwerp van dit kopje: de interactie met andere personages. Hieronder volgt een fragment uit het derde deel van Pat Barkers Troje-trilogie, De reis naar huis. In het stukje komen we Cassandra tegen, de dochter van de vermoorde koning van Troje. Zij is, samen met haar bediende Ritsa, gevangengenomen door de Grieken. Cassandra is een zieneres en een van de beroemdste personages uit de Griekse mythologie. Ritsa, de ik-verteller, is een door Barker verzonnen personage.
Cassandra weigerde me aan te kijken. Misschien was ze bang dat ze met haar kritiek op Briseïs te ver was gegaan (Dat was ook zo). Maar nee, ik geloof dat ze zich daar geen seconde druk om maakte, eigenlijk. Ik vraag me af of het überhaupt weleens in haar opkwam dat ik gevoelens had die te kwetsen waren. We waren als water en vuur aan deze reis begonnen, met Cassandra vast van plan mij op mijn plek te houden, en tot nu toe leek het erop dat we geen van beiden bereid waren water bij de wijn te doen.
Uit het fragment blijkt dat de relatie tussen Ritsa en Cassandra complexer is geworden nu ze allebei Griekse slaven zijn. Barker heeft met Ritsa niet alleen een pittig en mondig personage gecreëerd, ze heeft ook gekozen voor een personage dat een nieuw licht werpt op Cassandra. Dat maakt deze hertellingen boeiend: je ontdekt iets nieuws over gecanoniseerde personages.
Beantwoord de volgende vragen: Heeft je hoofpersoon een bondgenoot? Dat kan een vriend of vriendin zijn, een familielid. Schrijf een klein stukje vanuit het perspectief van deze medestander. Begin met deze woorden: ‘Ik ken (naam hoofpersoon) al sinds…’ Beantwoord nu de vragen uit oefening 3 vanuit het perspectief van deze medestander.
Maak oefening 4 opnieuw, maar dan vanuit het perspectief van de tegenstander. Je hoeft er helemaal geen episch verhaal van te maken. Een tegenstander hoeft geen Voldemort te zijn, het kan ook je buurman zijn die lastig doet omdat je een veranda wil bouwen.
Je hebt inmiddels, als het goed is, een idee van je hoofdpersoon en ook van een medestander en een tegenstander. Nu ga je fragmenten schrijven waarin je de personages combineert. Het is leuk om iets te doen wat je helemaal niet zou verwachten bij het personage, Frodo op een klimaatprotest, bijvoorbeeld. Verzin situaties waarin je je personages (twee of drie, dat kies je zelf) kunt plaatsen. Je gaat twee stukken schrijven: een eerste stuk met veel verbale interactie (dialoog) en een tweede met geen of nauwelijks dialoog.
Tot nu toe hebben we gewerkt met bekende personages. We hebben ze in nieuwe situaties (en soms zelfs genres) losgelaten. We hebben – als het goed is – nieuwe zaken over ze ontdekt. Nu gaan we iets anders doen.
We gaan de beroemde personages loslaten, maar we gaan wel hun kernverhaal behouden. Als voorbeeld geef ik het bekendste boek van Helen Fielding, Het dagboek van Bridget Jones. Dat is een moderne versie van Jane Austens Pride and Prejudice. Fielding heeft niet alles overgenomen van Austen. Ze heeft van Bridget een ander type gemaakt dan Elizabeth Bennet. Wel heeft Bridget een haat-liefdeverhouding met Darcy, net als in het origineel. Dat gegeven heeft ze uitstekend gemoderniseerd. Een ander geslaagd voorbeeld uit de hedendaagse literatuur is Je bent prachtig van Ann Napolitano. Dat is een roman over vier zussen, losjes gebaseerd op Little Women van Louisa May Alcott. Alcotts romans speelt tijdens de Amerikaanse burgeroorlog in de negentiende eeuw. Napolitano’s verhaal speelt in een heel andere context en is hedendaags. Je bent prachtig bevat een paar verwijzingen naar Alcotts klassieker, maar de parallellen zijn niet nadrukkelijk. Je kunt dus als schrijver zelf kiezen hoe ver je gaat met het gebruik van een bestaande dynamiek.
In het geval van Fielding is het vooral de relatie tussen Darcy en Bridget Jones die voor vuurwerk zorgt. Je snapt heel goed dat ze onontgonnen potentieel zag in de roman van Austen. Er viel nog zoveel meer over de geliefden te vertellen!
Bij Alcott is het de dynamiek tussen de zussen die Napolitano prikkelde om de klassieker weer op te pakken en nieuw leven in te blazen.
Maak een lijstje van romans, verhalen, series of films die een interessant gegeven bevatten. Denk breed. Dit zijn allemaal voorbeelden van interessante gegevens: een moreel dilemma; familiedynamieken; spanning, dreiging, thrillerelementen; een liefdesverhaal. Schrijf nu een tiental minuten over waarom je dit gegeven boeiend vindt en wat je ermee zou kunnen doen in een eigen verhaal. Je hoeft niet altijd een verhaalgegeven te transponeren naar de hedendaagse context. Het omgekeerde zou bijvoorbeeld ook kunnen, dat jij met jouw verhaal in het verleden duikt. Vind je dit alles erg lastig en kun je geen ideeën vinden, denk dan aan sprookjes. Die verhalen kennen we allemaal. Annet Schaaps De meisjes is een bundel met nieuwe versies van bekende sprookjes. Hoe zou je iets kunnen doen met een sprookje als Roodkapje of Hans en Grietje?
Stel dat jij geinteresseerd bent in Roodkapje, dan is het wel belangrijk om je te verdiepen in de personages. Wie wordt je hoofdpersoon? Is dat Roodkapje zelf of de grootmoeder of de wolf? Maak een keuze. Schrijf nu tien minuten vanuit het personage. Begin met ‘Elke dag sta ik op met het voornemen om…’
Je gaat nu een fragment van 500 woorden schrijven waarin je je personage loslaat in de nieuwe context. Het is belangrijk dat jij je vrij voelt. Het oorspronkelijke verhaal mag niet aanvoelen als een mal. Neem zoveel vrijheden als je maar nodig hebt. Soms behoud je slechts een flinter van het origineel.
Je hebt in deze workshop een heleboel materiaal verzameld. Welk van de fragmenten prikkelt je het meest om mee verder te gaan? Kun je je verhaal of eventueel de synopsis van je verhaal verder uitwerken? Misschien vind je het zelfs leuk om ideeën te combineren. Om Harry Potter en de wolf samen op avontuur te sturen, zeg maar. Leef je uit.
Of je nu aan de slag gaat met personages die al bestaan of niet, je zal ze moeten verkennen en uitdiepen. Ga schrijven en dan weer herschrijven tot de personages zinderen van het leven, de boel dreigen over te nemen.
Met deze vragenlijst kun je onderzoeken of je personage voldoende substantie heeft.
Dit artikel verscheen eerder in Schrijven Magazine editie 4 van 2025. Nooit meer een nummer missen? Meld je dan aan!
Nog beter leren schrijven? Volg dan een online schrijfcursus bij Schrijfcurssen.nu! In 4 lessen + feedback, te doen wanneer het jou uitkomt. Met korting voor abonnees!
Abonnees profiteren van extra voordelen.
Met een combinatie-abonnement Schrijven Magazine en Boekenkrant krijg je 50% korting én veel leesplezier.