Schrijven op papier helpt je anders kijken

Een laptop is voor veel schrijvers het belangrijkste gereedschap. Je kunt snel typen, stukken verplaatsen en teksten eenvoudig aanpassen. Toch hoeft niet elke stap van het schrijfproces achter een scherm plaats te vinden. Papier kan juist handig zijn wanneer je ideeën verzamelt, verbanden probeert te zien of een tekst met andere ogen wilt lezen. Schrijven met de hand vertraagt het proces een beetje. Daardoor krijg je soms meer ruimte om na te denken over wat je precies wilt zeggen. Je kunt woorden omcirkelen, pijlen trekken, iets in de kantlijn zetten en zonder vaste structuur beginnen. Vooral aan het begin van een tekst kan dat prettig werken.

Begin met losse ideeën op papier

Een leeg document op een scherm kan behoorlijk definitief voelen. Op papier is het vaak makkelijker om eerst wat losse gedachten neer te zetten. Je hoeft nog geen goede openingszin te hebben. Een paar woorden, vragen of korte zinnen zijn genoeg om te beginnen. Je kunt bijvoorbeeld het onderwerp midden op een blad schrijven en daaromheen alles zetten wat ermee te maken heeft. Zo ontstaat vanzelf een eenvoudige mindmap. Een andere mogelijkheid is om iedere invalshoek op een apart briefje te zetten. Daarna kun je schuiven tot er een volgorde ontstaat die logisch voelt. Daarvoor heb je geen uitgebreide schrijfuitrusting nodig. Een paar praktische schoolspullen zoals een goed schrijfblok, pennen, markeerstiften en zelfklevende briefjes geven je al genoeg mogelijkheden om ideeën zichtbaar te maken. Het voordeel van losse materialen is dat je letterlijk kunt schuiven, strepen en groeperen terwijl je nadenkt.

Maak van brainstormen een vaste stap

Brainstormen werkt beter wanneer het een herkenbaar onderdeel van je schrijfproces wordt. Je kunt bijvoorbeeld iedere nieuwe tekst beginnen met tien minuten schrijven zonder iets te verwijderen. In die fase draait het alleen om materiaal verzamelen. Probeer tijdens zo'n sessie nog niet te beoordelen welke gedachte goed genoeg is. Schrijf vragen op die bij je onderwerp horen, noteer voorbeelden en zet opvallende woorden apart. Daarna kun je bekijken welke onderdelen bruikbaar zijn. Een markeerstift kan helpen om de sterkste ideeën zichtbaar te maken voordat je achter de computer verdergaat. Zo krijgt papier een duidelijke functie. Het is de plek waar de tekst nog alle kanten op mag gaan. Zodra de richting duidelijk wordt, kun je de gekozen ideeën overbrengen naar je digitale document.

Lees je tekst opnieuw buiten het scherm

Ook tijdens het redigeren kan papier handig zijn. Na uren werken in hetzelfde document weet je vaak precies waar iedere alinea staat. Daardoor lees je soms wat je verwacht te lezen in plaats van wat er werkelijk staat. Een geprinte versie ziet er anders uit. Je kunt met een pen zinnen schrappen, woorden vervangen en opmerkingen in de marge zetten. Met verschillende markeringen kun je bijvoorbeeld onderscheid maken tussen stukken die te lang zijn, informatie die ontbreekt en passages waar de volgorde nog niet klopt. Daarbij hoef je ook niet meteen iedere correctie door te voeren. Lees eerst een hele pagina of een volledig hoofdstuk en verzamel je opmerkingen. Daarna kun je terug naar de digitale versie en de aanpassingen bewust verwerken.

Wissel papier en scherm bewust af

Papier en een computer hebben ieder hun eigen voordelen. Een scherm is handig voor snelheid, zoeken en grote wijzigingen. Papier geeft juist ruimte om vrij te tekenen, schuiven en aantekeningen te maken zonder dat alles meteen onderdeel van de definitieve tekst wordt. Je kunt daarom per schrijffase kiezen wat het beste werkt. Begin bijvoorbeeld met een vel papier, bouw de tekst verder op de computer en print een versie wanneer het tijd is om kritisch te redigeren. Door regelmatig van werkwijze te veranderen, bekijk je dezelfde tekst steeds vanuit een iets ander perspectief.