Lezers schrijven

Beste redactie,

Even een opmerking over het stuk op blz.58 van Martijn Breeman.
Onderaan die blz.heeft hij het over de klemtoon.
Ik ben het helemaal niet met hem eens met de zin:

Ik WEET niet OF wij ZIJN geSCHApen MET een DOEL.

Ik zou zeggen: ik weet NIET of wij zijn geSCHApen met een DOEL.

Ik vind het heel raar. Zoals in de bovenste zin klopt helemaal niks van.
Dat is jammer. Zo leer ik niks.

Vriendelijke groet,
Lisette van der Valk-Snoeij

---

Waarde Lisette,

Goed punt, achteraf gezien had ik beter kunnen kiezen voor een minder discutabel metrisch vers, bv:

Ik GING naar BOM-mel OM de BRUG te ZIEN 

• M. Nijhoff: De moeder de vrouw

Al kun je dit ook lezen als 'IK ging naar BOM-mel ...'

Een zin als 'We gingen met z'n allen naar de kelder' is perfect jambisch dankzij de stomme e's in de dalingen, maar dit is moeilijk een gedicht lang vol te houden. Bij veel zinnen kun je accenten anders leggen. Ik las eens de zin:

IK kan wel RA-den wat U zit te LE-zen

Bij verder lezen, struikelde ik over het metrum en kwam tot de conclusie dat het gedicht niet uit dactyli, maar uit jamben bestond:

Ik KAN wel RA-den WAT u ZIT te LE-zen

Het gedicht van Nijhoff gaat verder:

Ik ging naar Bommel om de brug te zien.
Ik zag de nieuwe brug. Twee overzijden
die elkaar vroeger schenen te vermijden,
worden weer buren. Een minuut of tien
dat ik daar lag, in 't gras, [...]

In de regels drie en vier zie je ook dat het metrum wringt: 'die ELK-aar' / 'wor- DEN weer' zou je moeten lezen, wil het metrisch kloppen. Er is hier sprake van accentverschuiving; antimetrie. Niettemin kun je stellen dat het gedicht jambisch is. Je kijkt naar de gehele tekst en daaraan kun je zien dat dit metrische 'slordigheidjes' zijn.

Wat het gedicht van Multatuli betreft: of hier sprake is van antimetrie (of ander metrum), weet ik niet; natuurlijk is 'niet' niet onbeklemtoond, maar dat de hoofdklemtoon op 'weet' kan liggen, vind ik verdedigbaar: bij 'IK weet NIET' zie ik een kritische atheïst voor mij, bij 'Ik WEET niet' meer een vertwijfelde agnost en dat vind ik beter bij het personage passen. Echter, je stelling is zeer verdedigbaar en de dichter is dood, dus die kunnen we niet meer raadplegen.
Wat de woorden of, zijn en met betreft: natuurlijk krijgen die lang niet zoveel nadruk als SCHA in ge-SCHA-pen, maar in de prosodie beperken we ons voor het gemak tot twee- en driedelige versvoeten. De zin

Natuur is voor tevredenen of legen 

• J.C. Bloem: De Dapperstraat

bestempelen we als jambisch, ook al zie je er meer een vierkwartsmaat in met de hoofdklemtonen op de tweede, de zesde en de tiende lettergreep.

Over metrum is nog heel veel te vertellen en ik besteed er zeker nog aandacht aan.