Start » Schrijftips » Gebruik je nu wel of geen leestekens in je gedicht?

Gebruik je nu wel of geen leestekens in je gedicht?

9 December 2014

Gebruik je nu wel of geen leestekens in je gedicht? Leestekens worden gebruikt in het vrije vers wanneer ze een functie vervullen voor de dichter en die bepaalt dat helemaal zelf. Er zitten voor-en nadelen aan het gebruik. Je moet voor jezelf beslissen of het voor jouw gedicht van waarde is om leestekens toe te passen. Het hangt sterk van het gedicht zelf af en wat jij ermee wilt bereiken.

Wanneer gebruik je leestekens?

Als je graag wilt dat je gedicht overkomt precies zoals jij het bedoeld hebt dan is het aan te raden om gebruik te maken van leestekens. In wezen blijf je dan stuurman van je eigen gedicht. De lezer begrijpt door een komma dat jij daar een rustpauze creëert. De punt geeft het einde aan van een zin, zoals een hoofdletter duidelijk maakt dat er een nieuwe zin begint. Voor de lezer is dit gemakkelijk. Jouw aanwijzingen staan in het gedicht. Het leest helder en overzichtelijk.

Nadeel: poëzie is geen proza. Er is op deze manier minder ruimte voor een eigen interpretatie van de lezer en het gebruik van teveel leestekens kan storend werken.

Wanneer laat je leestekens weg?

Geef je er de voorkeur aan dat jouw gedicht door de lezer zelf mag worden ingevuld? Dat de lezer zijn eigen interpretatie mag gebruiken om jouw gedicht te ontleden? Dan zijn leestekens af te raden. Zeker als je gebruikmaakt van enjambement (het doorlopen van een zin in de volgende versregel) is het verwarrend om gebruik te maken van hoofdletters. Zonder leestekens creëer je rust, strofenbouw en regelafbrekingen zijn veelzeggend genoeg. Buiten de hoognodige leestekens waar je niet onderuit komt, zoals een vraagteken of wellicht een komma, zal een gedicht zonder leestekens de ambiguïteit verhogen. Met andere woorden; de lezer zal er meerdere lagen in ontdekken omdat je hem niets voorkauwt.

Nadeel: je loopt de kans dat je gedicht nu minder snel begrepen wordt of zelfs totaal anders wordt uitgelegd dan jij in gedachten had.


Schrijver worden? Lees Schrijven Magazine

Nog geen abonee? Profiteer van de introductiekorting: 1 jaar Schrijven Magazine voor slechts € 27,50  (i.p.v. € 38,50) + 2 cadeaus!

Profiteer nu


Is er een tussenweg?

Je kunt kiezen voor een tussenweg. Dit verhoogt de begrijpelijkheid van je gedicht. Ook hier geldt dat je daar vrij in bent. Je maakt dan minimaal gebruik van leestekens.

Een voorbeeld:

Bij iedere nieuwe zin gebruik je een hoofdletter, zinnen die doorlopen schrijf je met kleine letter. Punten kunnen op deze manier vermeden worden als de volgende zin een op zichzelf staande regel is. Alle overige leestekens gebruik je alleen wanneer je echt niet zonder kunt. Na een directe vraag hoort natuurlijk een vraagteken en de zin die een opsomming inleidt, eindigt met dubbele punt. Het voordeel van de tussenweg is dat de rust bewaard blijft, er nog voldoende ruimte is voor eigen interpretatie en je gedicht toch duidelijkheid biedt.  
Dus kies bij ieder gedicht afzonderlijk wat bij jou het beste past en voer dit dan ook consequent door.

Door: Janine Jongsma

Janine Jongsma (1965) heeft gewerkt als freelance redacteur. Haar grootste passie echter ligt bij de poëzie en het schrijven van gedichten. Haar werk wordt regelmatig opgenomen in diverse bloemlezingen en gepubliceerd op literaire weblogs. Ze schrijft columns en artikelen over poëzie. Kijk ook op haar website.

« terug naar het overzicht van schrijftips

Gerelateerd nieuws:

- Beter leren schrijven? Volg een schrijfcursus bij de Schrijven Online Academie
- Beter leren schrijven? Lees Schrijven Magazine!
- 6 oefeningen om beter gedichten te leren schrijven


  • THEMA Kan schrijven je leven redden?
  • Hoe beschrijf je emoties?
  • Zo vind je een uitgever die bij je past
  • Zo belangrijk zijn de eerste 10 pagina's
  • Schrijftips van Anne-Gine Goemans
  • Schrijftechniek: vertellen en vertonen
  • Taaltips: taal en logica

Dit nummer verschijnt omstreeks 6 december oktober. Nog geen abonnee? Meld je aan vóór maandag 25 november 16:00 uur, dan krijg je dit nummer thuis!

Introductiekorting!
Schrijven

Iedere week het beste van Schrijven Online in je inbox? Schrijf je in voor de gratis nieuwsbrief. Boordevol nieuws, tips, aanbiedingen en winacties!

Schrijf je in!