Start » Proeflezen » [roman] En toen vielen de bommen. (2)

[roman] En toen vielen de bommen. (2)

Door: Pehamo
Op: 17 september 2012

Is deze sterfscene een tranentrekker of moet er meer drama in?

Fragment: 

En toen vielen de bommen, hoofdstuk 6.

Johan voelt zich raar licht, terwijl hij door luitenant Reems meegezeuld wordt naar een muur. Goed zo, achter de muur zijn ze veilig voor de Duitsers.
Luitenant Reems kijkt hem ernstig aan. ‘Hoe gaat het met je?’
Johan begrijpt niet waarom de luitenant hem aankijkt, alsof hij een klein vogeltje is die uit het nest is gevallen.
‘Oh, met mij is alles goed hoor,’ antwoord hij opgewekt, maar moet even slikken. Zijn keel voelt zo naar droog en ergens bij zijn benen prikt het, alsof hij door brandnetels is gestoken.
Luitenant Reems moet ook al slikken als hij bloed over de stoep ziet sijpelen. Er zijn zoveel ernstige wonden, het heeft geen zin om te verbinden. De luitenant trekt zijn jas uit en legt die over Johan’s onderlichaam. ‘Ach, jongen toch, waarom sprong je niet weg,’ mompelt hij hoofdschuddend.
‘Luitenant? Luitenant?’ Achter hem wordt geroepen door kolonel Heemskerk. Die probeert nog steeds zijn mannen naar voren te krijgen. ‘Reems!’ De kolonel klinkt knap ongeduldig.
Martin Reems kijkt om en gebaart de kolonel geërgerd om zijn kop te houden. ‘Ik kom zo,’ roept hij driftig.
Voor de brug klinken harde knallen. Johan luistert aandachtig. Dat zijn hun jongens die op de Duitsers schieten, maar er wordt niet eens terug geschoten door die rottige mitrailleurs.
Johan doet een poging om overeind te gaan zitten. Hij wil graag zien, hoe de Duitsers worden overvallen en uitgeschakeld, maar zijn hand glijdt weg, hij heeft de kracht niet.
‘Maak je niet druk jongen,’ zegt Martin Reems bezorgd. ‘Blijf maar lekker liggen.’
‘Nee,’ Johan probeert weer overeind te gaan zitten, maar opnieuw voelt hij zijn handen wegschieten. Hij voelt zich zo slap alsof hij griep heeft en ergens bij zijn benen voelt het ook zo raar.
‘Blijf nou maar liggen jongen,’ Reems klopt zachtjes op zijn schouder, ‘we gaan zo.’
Achter hun klinkt zacht gevloek en huilt er nou iemand? Johan ziet een glimp van twee van zijn maten die naar hem staren. Waarom veegt Hans nou tranen weg?
Martin pakt de handen van Johan en legt die over elkaar op zijn borst. Reems ziet het leven wegglijden uit de zwaar gewonde Johan. Zijn wangen worden bleker en zijn ogen star.
‘Luitenant, we moeten vechten!’ Johan doet een hand zwakjes gebarend omhoog. ‘Hoor je ze? Die rotmoffen schieten op ons.’
Het rottige geratel van die mitrailleurs en de harde dreunen van opnieuw een ontplofte granaat laat Reems zwijgend zijn hoofd schudden.
‘Waarom blijven we nou hier? We moeten toch vechten?’ Johan voelt koude rillingen over zijn lijf. Dat brandnetelige gevoel bij zijn benen wordt steeds erger en weer moet hij aan die ene laars denken. ‘Verdomme,’ Johan kijkt de luitenant met grote ogen aan, ‘wat is er met mijn benen? Waarom kan ik niet opstaan? Kom op luitenant, help me nou opstaan!’
Weer probeert hij overeind te komen en dit keer weet Johan het zeker, het zit helemaal niet goed daar ergens onderaan. Gesmoord kreunend kijkt hij naar de jas die over zijn buik ligt, waarom zit er bloed op de kraag? Waarom heeft de luitenant bloed op de handen. En verdomme, waar zijn zijn benen gebleven? Waarom ziet hij geen benen of laarzen ergens onder die jas uitsteken.
‘Luitenant Reems,’ Johan kijkt hem strak aan. ‘Wat is er met mijn benen?’
‘Laat het nou maar, jongen.’ Martin bedekt zijn brandende ogen. Hij kan niet geloven dat dit overgebleven stukje mens nog leeft, met zijn benen weg en onderlichaam aan flarden. ‘Heb je pijn? Wil je een sigaret?’
‘Luitenant! Luitenant!’ Govert de Boer ploft naast hun neer, ‘Luitenant, we moeten wat doen. We komen er niet door, want…’
‘Ssst.’ Martin Reems legt alleen maar zijn hand op Goverts schouder. ‘Nog eventjes,’ zegt hij. ‘Je ziet toch wel dat…’
‘Ja.’ Govert knikt stilletjes en kijkt om als een granaat vlakbij het brugwachtershuis ontploft.
‘Luitenant,’ Johan kijkt verschrikt opzij, ‘ik ben mijn geweer kwijt en, en,’… Johan haalt diep adem en voelt een traan over zijn wang rollen. Krijsend vliegen er wat meeuwen door de lucht. ‘Mooi,’ Johan glimlacht als hij hun vlucht volgt. Hoog in de lucht dartelen de meeuwen heen en weer. Grappig, ze vliegen de kant op van het centrum, de kant op van de sint Laurens kerk. Daar ergens woont zijn Anneke… Lieve Anneke, straks gaan ze trouwen… Zijn ogen vallen dicht.

Reacties

Dries Arnolds
beheerder
Laatst aanwezig: 1 dag 21 uren geleden
Sinds: 9 Nov 2004
Berichten: 4847

Voor de spelling is proeflezen niet bedoeld.

Overigens is de grens 4500 tekens. Doordat je zelf opmerkingen tikt in het tekstvak voor het fragment snoep je daar nog een flink aantal vanaf.

Scribendi salutem!

Tja
Laatst aanwezig: 1 uur 17 min geleden
Sinds: 4 Mei 2009
Berichten: 14122

licht in zijn hoofd?
Johan vraagt zich waarom de luitenant hem met een blik aankijkt alsof hij een vogeltje is DAT
antwoord - antwoordt
ergens bij zijn benen of zijn benen prikken?
alsof hij door brandnetels heeft gelopen.
'Je hebt zoveel wonden dat het nauwelijks zin heeft om die te verbinden of: met verbinden te beginnen.'' (Leuke luitenant. Hij kan het wel denken maar zeggen lijkt me nogal hard))
Hij hoort kolonel Heemskerk roepen.
driftig. - kortaf. (?)
en gebaart geërgerd dat ... (doet een luitenant wel zo tegen een kolonel?)
teruggeschoten
door die rottige mitrailleurs? Bedoel je dat er niet terug wordt geschoten met mitrailleurs? (Miltrailleurs kunnen niet zelf schieten)
zien, hoe - zien hoe
bezorgd of geruststellend?
en zijn benen voelen nog steeds vreemd.
'Nee.' Johan probeert nogmaals te gaan zitten, maar het lukt niet. (anders 2x dezelfde zin)
'Blijf nou liggen, jongen,
(Als het leven uit Johan wegglijdt, kan hij dan nog krachtig iets zeggen?(Gezien de starre blik.)
rottige geratel - ellendige/meedogenloze geratel (?)
(Misschien kun je de zin waarin staat dat het leven uit hem wegglijdt beter weglaten en later noemen. Hij is nog sterk genoeg om al die dingen te zeggen)
handen - handen?
... het zit helemaal - er is iets helemaal mis.
De zin -Waar zijn zijn benen gebleven? zou ik weglaten. De zin erna maakt het al duidelijk.
naast hun - naast hen
wiens ogen bedekt Martin? zijn eigen of die van Johan. Waarom bedekt hij die? Bedoel je lsuiten? Dat doe je pas als hij dood is.
'Ja.' Govert knikt stilletjes.
Als er een granaat vlakbij het brugwachtershuis ontploft, kijkt Johan opzij. 'Luitenant, ....
sint - Sint
Na de laatste zin zou je die eerdere zin van de luitenant kunnen plaatsen.

Waar je ook bent, 'Ik zal je vinden'.

Fae
Laatst aanwezig: 4 jaren 30 weken geleden
Sinds: 21 Dec 2010
Berichten: 231
Citaat:

(...)door die rottige mitrailleurs

Citaat:

Het rottige geratel van die mitrailleurs (...)

'Rottige' is een mening. Is die mening op beide plaatsen terecht gebruikt?

Citaat:

Hoog in de lucht dartelen de meeuwen heen en weer.

Vogels die ergens van zijn geschrokken dartelen niet.
Zij zouden al zijn gevlucht bij 'Voor de brug klinken harde knallen.' Nóg aannemelijker is al veel eerder. Zelden zie je vogels in oorlogsgebieden. Áls je ze al ziet zijn ze vluchtende.

Als er op de nok van mijn dak meeuwen zitten, hoef ik maar met één hand te zwaaien om ze te verjagen. Watjes zijn het, meeuwen.

Schrijvend ontdek ik de obscure uithoeken van mijn ziel

Via
Laatst aanwezig: 1 jaar 17 weken geleden
Sinds: 12 Jan 2010
Berichten: 2873

Verdiep je eens in perspectieven.

Hier ligt het perspectief bij Johan:

Citaat:

Johan begrijpt niet waarom de luitenant hem aankijkt, alsof hij een klein vogeltje is die uit het nest is gevallen.
‘Oh, met mij is alles goed hoor,’ antwoord hij opgewekt, maar moet even slikken. Zijn keel voelt zo naar droog en ergens bij zijn benen prikt het, alsof hij door brandnetels is gestoken.

Hier ligt het perspectief bij luitenant Reems:

Citaat:

Luitenant Reems moet ook al slikken als hij bloed over de stoep ziet sijpelen. Er zijn zoveel ernstige wonden, het heeft geen zin om te verbinden. De luitenant trekt zijn jas uit en legt die over Johan’s onderlichaam. ‘Ach, jongen toch, waarom sprong je niet weg,’ mompelt hij hoofdschuddend.

En zo wissel je in het hele fragment tussen deze perspectieven. Probeer het eens te herschrijven vanuit één gezichtspunt.

Tja
Laatst aanwezig: 1 uur 17 min geleden
Sinds: 4 Mei 2009
Berichten: 14122

Mee eens.

Waar je ook bent, 'Ik zal je vinden'.

Thérèse
beheerder
Laatst aanwezig: 2 uren 2 min geleden
Sinds: 2 Aug 2009
Berichten: 5885

Maar.

Er is een verschil tussen perspectief en focalisatie.

Perspectief is het gezichtspunt van waaruit verteld wordt - in dit fragment bedient de alwetende verteller de lezer met de focus op persoon één en daarna op persoon twee.

Die focus beschrijft de beleving van het personage; dat heet focalisatie. In wezen heeft Pehamo hier de focalisatie goed toegepast. Alleen in het gehele stuk - en ook in het andere fragment dat ze op Proeflezen plaatste - springt ze niet goed om met de structuur.

Je kunt in een fragment wel switchen van persoon één naar persoon twee. Pehamo moet kiezen welke persoon de meeste aandacht krijgt / verdient. Deze persoon moet ze uitlichten.

Als ze dat doet - laten we aannemen dat ze de stervende Johan kiest - en zich toespitst op diens beleving, dus focaliseert vanuit Johan, dan zou ze de rest van het verhaal 'stil' moeten maken. Dat doet ze niet.

Alles en allen hebben / krijgen even veel aandacht. Dat is heel jammer. Het zou het verhaalfragment heel veel sterker / aangrijpender maken wanneer ze erin zou slagen, in een diepstil moment Johan te belichten in zijn sterven - en hem in vrede te laten gaan, bijvoorbeeld met die gedachte aan zijn geliefde Anneke. Dat hij nog gelooft dat hij met haar zal trouwen.

Dat is een sterk psychologisch punt in Pehamo's fragment. Ik geloof dat ze die gedachte van Johan heel goed 'gepakt' heeft. Dat hij gewoon niet doorheeft dat hij stervende is.

Verder is er nog wel een en ander op te merken aan de tekst, maar dit vind ik een sterk punt.

P.S.

Herschrijven vanuit één gezichtspunt is m.i. dus niet nodig. Er is iets anders nodig: structuur en belichting.

Tijdens de zomervakantie schrijfmeters maken in De scribbe? Lees er meer over op deze pagina.

Pehamo
Laatst aanwezig: 2 jaren 17 weken geleden
Sinds: 28 Jun 2007
Berichten: 634

Hoi allemaal,
bedankt voor jullie reacties.
Ik zal proberen attenter te reageren als in het eerste stuk, maar ik was een weekje flink aan het stressen.
Ik was deze sterfscene kwijt, helemaal vergeten dat ik het wat hoofdstukken verder verplaatst had omdat er zo veel gebeurd in elk hoofdstuk.

Hoi Dries,
Sorrie dat het fragment wat te lang uitvalt, maar de hele sterfscene telt 3067 woorden.
Dan is het erg moeilijk daar iets uit te kiezen.
Ik heb de vraag over spelling weggehaald.

Hoi Tja, dank je voor je nuttige adviezen voor de spelling, ik ga er mee aan de gang.
maar denk je dat er ook nog iets roerends in dit stukje te vinden is?

Hoi Fae, Ik woon in Friesland en het wemelt hier van de meeuwen. Ook in grote haast lijken ze soms zomaar omlaag te tuimelen en alsof ze aan een touwtje zitten, dartelen ze net zo snel weer omhoog.
Ik zal dat "rottige,"even bekijken. Dank je wel voor het lezen.

Hoi Thèrése,
dank je voor het lezen en reactie.
Misschien kan ik de stukjes wat langer maken, dat daardoor duidelijker wordt hoe het beeld wisselt van Johan naar luitenant Reems.

Ik heb duidelijk nog een boel te verwerken,
Structuur en belichting? Eens kijken wat ik daar van kan vinden op internet. (:

Dank jullie wel voor het lezen en jullie adviezen en tips.

Voor de steeds dikker wordende schrijver,
STEVIA, nieuw plantaardig zoetpoeder,
al 3 kilo kwijt!!!

Tja
Laatst aanwezig: 1 uur 17 min geleden
Sinds: 4 Mei 2009
Berichten: 14122

Hoi Pehama,
Ik zal het morgen nog eens doorlezen en letten op je vraag. Ik woon in Groningen en ben dus net zo nuchter als een Fries, misschien wel nuchterder. Ach, het maakt wat dat betreft ook niets uit waar iemand woont. Tenslotte zijn er geen twee mensen gelijk. Het probleem met proeflezen is dat je maar een stulkje van je verhaal kunt laten zien. Daarom zijn sommige opmerkingen ook overbodig.

Waar je ook bent, 'Ik zal je vinden'.

Yrret
Laatst aanwezig: 3 uren 25 min geleden
Sinds: 16 Jul 2012
Berichten: 5928
Fae] [quote schreef:

Hoog in de lucht dartelen de meeuwen heen en weer.
Vogels die ergens van zijn geschrokken dartelen niet.

Vogels misschien niet. Maar meeuwen maken heel [meeuw] typische bewegingen. Het zijn ongeveer vallende en opspringende bewegingen. Met een klein beetje veel fantasie is het gelijk, doch anders aan een dartelend veulen.
Een dartelend veulen heeft [veulen] typische zweefmomenten. Het is alsof het dartelend veulen een kort moment net als een meeuw gebruik maakt van thermiek.
Dit maakt de zin nog niet kloppend. De meeuwen dartelen niet heen en weer. Ze dartelen op en neer.

Citaat:

Zij zouden al zijn gevlucht bij 'Voor de brug klinken harde knallen.' Nóg aannemelijker is al veel eerder. Zelden zie je vogels in oorlogsgebieden. Áls je ze al ziet zijn ze vluchtende.

In Rotterdam is alles mogelijk. Alles.

Citaat:

Als er op de nok van mijn dak meeuwen zitten, hoef ik maar met één hand te zwaaien om ze te verjagen. Watjes zijn het, meeuwen.

Op dat moment heeft die watjes-meeuw zijn 1001e poepje op je nok achtergelaten. Hij zat er gisteren toen je zwaaide. Hij zal er morgen zijn als je wil zwaaien. Hoor je de meeuwen soms krijsen? Dan lacht hij en mikt poepend op je auto.

Namens de Orde der Dappere Dartelende Meeuwen, groet ik u.

Ooit protesteerde ik tegen het 'monopolie der oude heren'. Nu ben ik er zelf één.

Mirandala
Laatst aanwezig: 6 dagen 23 uren geleden
Sinds: 5 Sep 2012
Berichten: 3387

Yrret schreef:

Citaat:

In Rotterdam is alles mogelijk. Alles.

Een waarheid als een stadsduif, roekoe.

Het stikt hier van de meeuwen en de duiven, vooral in de buurt van de markt.
Meeuwen zijn hier in elk geval vreselijk brutaal en ik weet niet waar die watjesmeeuwen voorkomen, maar hier hebben wij maaskantjemeeuwen. Ze vliegen nog niet op als het Rotterdamse Caribisch straatfestival met versterkers door de straten samba danst.

Johan ziet die meeuwen. Ze zijn het laatste dat hij ziet. Nergens staat dat ze er ook echt zijn. Al vliegen er Duitse herders langs, al dan niet heen en weer of op en neer dartelend. Het zijn de laatste gedachten van een stervende, niemand die het met zekerheid kan zeggen. Misschien kan het nog wat meer geschreven vanuit Johan, dat híj meeuwen ziet en niemand anders. Heel veel meeuwen als glinsterende vlekken in de lucht boven hem, dartelend.
Zodat de lezer denkt: Hé. Zijn die meeuwen er nu echt of zijn het de hallucinaties van een stervende jongen? En dat je als lezer ook niet wijzer wordt, want het doet er niet zo toe. Je weet eigenlijk al dat hij doodgaat.

Je wilde weten of het las als een tranentrekker Pehamo. (Luitenant,’ Johan kijkt verschrikt opzij, ‘ik ben mijn geweer kwijt en, en,’… Johan haalt diep adem en voelt een traan over zijn wang rollen.) Deze zin vind ik mooi. Zelf had ik geschreven: -'en er rolt een traan over zijn wang.' Maar zoals jij het schrijft past het.

De tip van Thérèse over het perspectief ga ik zelf ook helemaal uitpluizen.

3390 reacties van dit voormalig actief lid zijn niet bedoeld als content voor de redactie. Volg me via: www.kakelversdichtwerk.nl/ en: lang leve de schrijver! Wij kunnen er wat van.

Fae
Laatst aanwezig: 4 jaren 30 weken geleden
Sinds: 21 Dec 2010
Berichten: 231
Yrret schreef:

In Rotterdam is alles mogelijk. Alles.

Alleen als het onmogelijke aannemelijk is gemaakt.

Schrijvend ontdek ik de obscure uithoeken van mijn ziel

Fae
Laatst aanwezig: 4 jaren 30 weken geleden
Sinds: 21 Dec 2010
Berichten: 231
Mirandala schreef:

Johan ziet die meeuwen. Ze zijn het laatste dat hij ziet. Nergens staat dat ze er ook echt zijn.

'Krijsend vliegen er wat meeuwen door de lucht.'

Als Johan de enigste is die de vogels ziet, haal ik dat niet uit de tekst.

Schrijvend ontdek ik de obscure uithoeken van mijn ziel

Fae
Laatst aanwezig: 4 jaren 30 weken geleden
Sinds: 21 Dec 2010
Berichten: 231
Yrret schreef:

Op dat moment heeft die watjes-meeuw zijn 1001e poepje op je nok achtergelaten. Hij zat er gisteren toen je zwaaide. Hij zal er morgen zijn als je wil zwaaien. Hoor je de meeuwen soms krijsen? Dan lacht hij en mikt poepend op je auto.

Binnenkort (het duurt even eer ik het benodigde schiettuig in mijn tuin geplaatst krijg) zal ik in plaats van zwaaien een kanon afschieten (nee, natuurlijk niet raak, ik ben een dierenliefhebber, daarom zwaai ik), om te verifiëren of die Dappere Dartelende Meeuwen inderdaad dartelen.

Schrijvend ontdek ik de obscure uithoeken van mijn ziel

Fae
Laatst aanwezig: 4 jaren 30 weken geleden
Sinds: 21 Dec 2010
Berichten: 231
Pehamo schreef:

Hoi Fae, Ik woon in Friesland en het wemelt hier van de meeuwen.

Friesland in vredestijd is niet te vergelijken met Rotterdam in oorlogstijd.

Schrijvend ontdek ik de obscure uithoeken van mijn ziel

Mirandala
Laatst aanwezig: 6 dagen 23 uren geleden
Sinds: 5 Sep 2012
Berichten: 3387
Fae schreef:
Mirandala schreef:

Johan ziet die meeuwen. Ze zijn het laatste dat hij ziet. Nergens staat dat ze er ook echt zijn.

'Krijsend vliegen er wat meeuwen door de lucht.'

Als Johan de enigste is die de vogels ziet, haal ik dat niet uit de tekst.

Klopt Fae. Ik haalde het uit mijn inlevingsvermogen.

3390 reacties van dit voormalig actief lid zijn niet bedoeld als content voor de redactie. Volg me via: www.kakelversdichtwerk.nl/ en: lang leve de schrijver! Wij kunnen er wat van.

Tja
Laatst aanwezig: 1 uur 17 min geleden
Sinds: 4 Mei 2009
Berichten: 14122

Een man die op sterven ligt en toch nog wil vechten heeft iets heldhaftigs.
Dat van die meeuwen vind ik wel passen. Hij is stervende en kan wel van alles zien.
Ik zou de meeuwen mooi laten dartelen. Zo ervaart hij het nu eenmaal. De lezer weet wel dat het anders is.
Ga je het stuk nog herschrijven?

Waar je ook bent, 'Ik zal je vinden'.

Lees Schrijven Magazine

THEMA: Week van het Schrijven | Overzicht schrijfcursussen

  • Kritiek geven en ontvangen: o zo moeilijk!
  • Ellen Deckwitz: zo word je een geweldige dichter
  • Schrijftips van Bert wagendorp (Ventoux)
  • Talent pools bij uitgeverijen: hoe kom je erbij?
  • Leer liedjesschrijven van Jan Rot
  • Hoe voorkom je fouten in perspectief?
  • Scenarioschrijven: zo geef je een personage vorm
  • Wat romanschrijvers van speechschrijvers kunnen leren (en vice versa)
  • Hoe vorm je familieverhalen om tot een roman?

Nog geen abonnee? Meld je aan vóór maandag 21 juli 16:00 u., dan krijg je dit nummer thuis!

MELD JE AAN
Lees schrijven Magazine

Lees het komende nummer van Schrijven Magazine. Meld je aan vóór maandag 16:00 u.!

Word abonnee