Start » Proeflezen » [column] Heren van de Taal

[column] Heren van de Taal

Door: Frans Tolsma
Op: 14 december 2018

Is het duidelijk wat met deze korte tekst bedoeld wordt? Naar aanleiding van opmerkingen heb ik al wat veranderingen gemaakt. De oude titel was heersers van de taal. Ik heb er nu van gemaakt: woorden als wapens. Er zijn wat reacties die me aan het denken gezet hebben.

Fragment: 

Drie Goden, later aangevuld met een vierde God, verlaten de aarde wegens gebrek aan gelovigen. Zij gaan op avontuur en nemen de laatste avonturiers op aarde mee omdat ze het jammer vinden om die achter moeders pappot te laten zitten. Een tovenaar, Merlijn, die als consultant werkzaam is voor de drie Goden, zorgt ervoor dat deze avonturiers meegaan op een reis die door de Goden De Grote Reis genoemd wordt die Hen hopelijk ook zal voeren naar de Almoeder, de moeder van alle Goden.

De laatste avonturiers waar Merlijn achteraan moet, zijn drie wetenschappelijke medewerkers aan de VU, tevens vrienden. Ze hebben genoeg van hun werk op de VU waar de Heren van de Taal hun onderdanen disciplineren in zinloos taalgebrabbel en gaan op zoek naar avontuur. Dat vinden ze. Twee ervan solliciteren bij de Stichting Merlijn in het oosten van het land naar de functie van ambitieuze onderzoeker, worden aangenomen en maken een queeste waarbij ze stuiten op de derde avonturier die een onderzoek doet in Lot, een voormalige Franse kolonie in Afrika, waar hij als econoom de waardevastheid van de radjan, de lokale valuta, onderzoekt. Die is namelijk bijzonder waardevast.

In Lot blijkt dat een van de avonturiers een woordvechter is. Hij bemachtigt een magische staf, de staf van Odoreen, van de tovenaar van Chabliz, Angborn genaamd. Dat is maar goed ook, want ze krijgen te maken met een tegenstander van formaat, Wordor Woordbreker, een Taalheerser die woorden kan maken en breken en daarbij terzijde gestaan wordt door de Hoge Heren van de VU met hun talloze toegewijde doctorandussen. Na een gevaarlijke queeste weet de woordvechter met behulp van een machtige bondgenoot de Woordbreker te verslaan en bereiken ze een ruimteschip waar de Goden en Merlijn hen opwachten. Een van de Goden, de Vader genoemd, drukt op een soort afstandsbediening en het ruimteschip, de Ark des Verbonds, stijgt op, zet zich aan het hoofd van de vloot van sterrenschepen met aan boord de avonturiers en begint aan de Grote Reis.

Dit fantasyverhaal wordt uitgegeven door uitgeverij Boekscout in Soest.

Reacties

Maria Anna (niet geverifiëerd)

Mijn reactie was bedoeld op het oorspronkelijke fragment.

Frans Tolsma
Laatst aanwezig: 2 dagen 16 uren geleden
Sinds: 22 Nov 2018
Berichten: 15

Bedankt voor je reactie. Wat ik hier opgeschreven heb, begrijp ik zelf ook niet zo goed. Wat ik wel weet is dat de taal niet meer klopt. Wat ik op TV en internet hoor vind ik soms eng omdat ik niet meer weet of het neptaal is of echte taal. En dan krijg ik het gevoel dat me iets aangepraat wordt dat alleen maar mooipraat is. Dat gevoel had ik vroeger niet, nu wel.

madam Bovary
Laatst aanwezig: 1 dag 6 uren geleden
Sinds: 17 Okt 2017
Berichten: 363

@ Frans Tolsma

"Wat ik hier opgeschreven heb, begrijp ik zelf ook niet zo goed."

Dat geldt in ieder geval voor je eerste 4 linea.
Waar je naartoe wel is me wel duidelijk: in de jaren zestig, zeventig betekende het woord vriend gewoon je vriend. Nu kan het je vrijer zijn, je levensgezel, je homo partner. Toen ik onlangs tegen een kennis sprak over: de vriendin van mijn schoonzuster vroeg die kennis me: is je schoonzuster lesbisch? Zover zijn we gekomen.
Verder heb je op 28 december de dag van de onnozel kinderen. Vroeger betekende het woord: onschuldig, nu heeft het woord een negatieve betekenis
Ik kan nog wel een poosje doorgaan.

Je tekst is niet zo goed geschreven, het thema is wel interessant en verdient beter.

Frans Tolsma
Laatst aanwezig: 2 dagen 16 uren geleden
Sinds: 22 Nov 2018
Berichten: 15

madam Bovary,

Ik zie taal als een machtsmiddel in handen van taalheersers (elite etc.) die met dit middel hun onderdanen onder controle houden. Je reactie zie ik als to the point, toen ik hem las dacht ik dat je al wel behoorlijk met dit onderwerp bezig moest zijn.

Yrret
Laatst aanwezig: 9 uren 51 min geleden
Sinds: 16 Jul 2012
Berichten: 5789

Mijn reactie was bedoeld op het oorspronkelijke fragment.

Ooit protesteerde ik tegen het 'monopolie der oude heren'. Nu ben ik er zelf één.

Frans Tolsma
Laatst aanwezig: 2 dagen 16 uren geleden
Sinds: 22 Nov 2018
Berichten: 15

Ik heb het fragment aangepast..

Yrret. Vraag; begrijp ik uw fragment?

Ik denk dat u het uitstekend begrijpt en dat geldt ook voor de tekortkomingen in dit fragment.

zijn er geen heersers meer. Die zijn er wel maar in Nederland is het niet beleefd om te zeggen dat je macht hebt en dus een heerser bent. Men gebruikt sinds jaar en dag liever het woord "invloed" hetgeen hetzelfde betekent.

Bedankt voor uw reactie. Ik kan er zeker wat mee.

Menno Marrenga
Laatst aanwezig: 2 dagen 1 uur geleden
Sinds: 27 Okt 2013
Berichten: 637

Het is mij duidelijk wat het onderwerp van deze korte tekst is - maar ik heb er bovenmodaal veel mee te maken dus deze reactie zegt niet veel.

Ik vermoed dat uw column duidelijker kan. Maar hoe, dat hangt af van wat en wie u er mee wilt bereiken.

(a) Wilt u taalheersers vermanend toespreken?
(b) Of wilt u slachtoffers weerbaarder maken door de wapens der taaltirannen bloot te geven?
(c) of wilt u een analyse geven?

Uw column meeft een beetje van alles, daardoor lijkt het alsof u alleen maar frustratie afblaast. Ik adviseer: maak een keuze.

Als u kiest voor (a): bedenk dat er twee soorten taalheersers zijn. De ene soort gebruikt verbalismen opzettelijk: demagogische politici, reclamemakers en websiteontwerpers. Deze soort is onbenaderbaar voor uw vermaningen, het gaat om belangen dus vergeet hen als voor morele argumenten ontvankelijke doelgroep. De andere soort gebruikt dooddoenende verbalismen uit luiheid. Want etiketten opplakken is veel makkelijker dan analyseren. De luiaards zijn wel ontvankelijk - niet voor vermaningen maar wel voor stemmingmakerij. Werk daar dus aan. Vorm uw column om tot een serie protretten waarin u telkens een politiek correct trefwoord ridiculiseert. Bijvoorbeeld een anecdote over een houtbedrijf dat door Nederland gesubsidieerd wordt omdat ze het tropisch regenwoud on-omkeerbaar, dus duurzaam vernielen. (iets vereenvoudigd, maar toch waar gebeurd)

Menno Marrenga
Laatst aanwezig: 2 dagen 1 uur geleden
Sinds: 27 Okt 2013
Berichten: 637

Als u kiest voor (b): dan ben ik uw doelgroep. (Toelichting) ik woon in een ontwikkelingsgebied en maak tot mijn levenswerk het kansen scheppen van kansarmen zonder het milieu te vernielen. Als ik in Nederland kom dan vraagt men mij altijd weer over dat schone werk. Ik vertel dan dat het minder schoon en simpel is, dat inboorlingen zo hun eigen normen en waarden hebben, dat ontwikkelingshulp schadelijk is, dat bomen planten geen oplossing is voor biodiversiteitsverlies, dat zonnepanelen milieuschadelijk kunnen zijn enzovoorts enzovoorts - en steevast komt mijn publiek dan in verwarring en steevast word ik dan weggezet als racist en milieucrimineel. Het enige verweer dat ik ken: mond houden. (Einde toelichting)
Vertel me de retorische technieken hoe ik moet omgaan met concrete denkers in emotiegeladen etiketten, en ik zal u erg dankbaar zijn.

Als u kiest voor (c): Geef een analyse. Neemt het inderdaad toe? Welk percentage demagogen, welk percentage luie etiketteerders? Welke rol spelen de sociale media ("vind ik we/niet leuk"), welke rol speelt de overdaad aan informatie en pseudo-informatie? Welke rol spelen commerciele en politieke lobbies?

madam Bovary
Laatst aanwezig: 1 dag 6 uren geleden
Sinds: 17 Okt 2017
Berichten: 363

@ Menno Marenga

"en steevast komt mijn publiek dan in verwarring en steevast wordt ik dan weggezet als racist en milieucrimineel"

Dat publiek lijkt last te hebben van kunstmatige opvoeding. Het kreeg door voorkauwen, onderwijs, lezen het hoofd volgepropt met begrippen nog voor het bekend raakte met de waarneembare feiten.
Ik vermoed dat de ongeschoolde mensen rondom u het gezonde verstand hebben dat "geleerde mensen" meestal niet hebben. Dat komt omdat ze begrippen verkeerd toepassen en de mensen en de dingen fout beoordelen, verkeerd zien en verkeerd behandelen.

Frans Tolsma
Laatst aanwezig: 2 dagen 16 uren geleden
Sinds: 22 Nov 2018
Berichten: 15

Menno Marrenga.

Zeer interessante reactie.

"Vertel me de retorische technieken hoe ik moet omgaan met concrete denkers in emotiegeladen etiketten, en ik zal u erg dankbaar zijn."

U snijdt een onderwerp aan dat juist de laatste tijd erg in de belangstelling is komen te staan. Dat doet madam Bovary ook. Met concrete denkers zult u geen problemen krijgen, met emotiegeladen etiketten ook niet als uw retorica zich richt op ironie en zo mogelijk humor. Vooral het laatste is dodelijk voor zwamneuzen die zich heren van de taal noemen.

"Dat publiek lijkt last te hebben van kunstmatige opvoeding. Het kreeg door voorkauwen, onderwijs, lezen het hoofd volgepropt met begrippen nog voor het bekend raakte met de waarneembare feiten."

Een hele tijd geleden dacht ik dat onze samenleving beheerst werd door abstracte taalheersers. Tot voor kort, meende ik, leek dat ook zo te zijn. Maar de tijden zijn aan het veranderen. Het geloof in abstracties begint te verminderen, logisch, want we kregen vanaf de jaren zestig in de vorige eeuw te maken met een religieus aandoend geloof in abstracties die in ons hoofd gepropt werden, aldus madam Bovary, en uiteindelijk niets opleverden behalve macht voor de taalheersers. En nu zitten we met de gebakken peren want we moeten weer leren wat abstracties waard zijn. In het dagelijks leven heb je er niet veel aan en ik wantrouw alle taalheersers, of ze nu religieus zijn of seculier in de vermomming van vriendelijke dictators want de slimste wolf is zelfs in Nederland gehuld in schaapskleren.

Menno Marrenga
Laatst aanwezig: 2 dagen 1 uur geleden
Sinds: 27 Okt 2013
Berichten: 637

Ironie en humor, dodelijk voor zwamneuzen?
Dan beheers ik die wapens slecht.
Als ik gezwam letterlijk neem en zo inconsistenties blootleg, dan graven zwamneuzen zich dieper in hun stellingen. Misschien in mijn recent proefleesstuk "brief aan Jehovah" en de discussie daarop een voorbeeld, al ging dat niet over gezwam maar over vage idealen. Leg me uit waarom mijn poging tot humor daar faalde.

Ik denk dat het probleem van taalmisbruik niet is de opkomst van abstracte woorden, maar van abstract lijkende woorden. De door u gesignaleerde trend naar abstracties in de tachtiger jaren is alleen schadelijk omdat die niet consequent is doorgevoerd. Bijvoorbeeld: de humanitoria namen het woord 'energie' over uit de natuurkunde, plakten dat op vage begrippen die eerder lijken op vermogen of impuls, ontleenden daar eigenschappen aan die wel gelden voor het precies geformuleerde natuurkundige begrip 'energie' maar elders niet.

Mijn pleidooi: laten wij als schrijvers beginnen met de regel af te schaffen dat een woord niet tweemaal kort achter elkaar gebruikt mag worden, maar de tweede keer vervangen moet worden door synoniemen. Dat maakt de weg vrij om synoniemen precies te definieren, te onderscheiden naar betekenis en/of gevoeldswaarde. Zoals dat in vaktaal gebeurt: in de natuurkunde is energie iets anders dan vermogen of kracht, in de wiskunde is een groep iets anders dan een verzameling of een cohort, in de biologie is een bug iets anders dan een ontwerpfout. Ik denk dat dat (op termijn) zal leiden tot precieser taalgebruik, en de ruimte voor misbruik verkleint. Groei in de biologie is een levensvoorwaarde, groei in de economie niet - daar moet een ander woord voor komen anders leidt de biologische wet groei=noodzakelijk tot economisch-ecologische excessen. Madam Bovary (#9)'s "geleerde mensen" is iets anders dan "mensen die hebben leren denken"; ik ken wijze analfabeten en ook univeritair geschoolde vooroordeelherkauwers en het niet onderscheiden van deze twee verzamelingen leidt tot ondeugdelijk bestuur. Diskrimineren is iets anders dan onderscheiden, laten wij als schrijvers leren woorden te onderscheiden op betekenis en gevoelswaarde, en woorden te discrimineren op vaagheid.
Disclaimer: ik verzin dit maar; ik heb het niet uitgewerkt en niet uitgeprobeerd. Dus vermoedelijk is mijn pleidooi gezwam.

Schrijfcoach Ka...
Laatst aanwezig: 2 uren 31 min geleden
Sinds: 18 Dec 2018
Berichten: 111

Ik heb alleen het begin van de tekst gelezen, maar heb toch al wat opmerkingen:
- Dit is geen 'kort verhaal', maar een essay/artikel/blog (?). Ik zou er dus niet [kort verhaal] voor zetten.
- Als je zo relevant mogelijke input wilt krijgen, is het zinvol te vermelden wat je met de tekst wilt gaan doen. Voor wie/wat/waar is hij bedoeld?
- Het is zelden een goed idee om een titel voor een tekst te gebruiken in een andere taal dan die waarin de tekst zelf is geschreven. Ook hier zie ik er de meerwaarde niet van in. Idee voor een alternatieve, Nederlandse titel: 'Heren van de taal' (met een knipoog naar Hella Haasse). Een titel is belangrijk: hij moet de potentiële lezer prikkelen om de stap tot lezen ook echt te zetten.

Dan over de tekst zelf: zoals ik al zei heb ik er nog maar een klein stukje van gelezen. Ik snap als lezer wel wat er bedoeld wordt, maar dat is wel een zeer beperkte ambitie. Echt heel duidelijk vind ik de beginzinnen niet. Om te beginnen de eerste zin. Die begint zo:
'Een lord of language, in het Nederlands gewoonlijk aangeduid als een taalheer, oefent macht uit met behulp van taal binnen een gemeenschap met één taal.... '
Dat het een gemeenschap met (maar) één taal betreft wordt onmiddellijk daarna tegengesproken: er bljkt spraken te zijn van verschillende talen (die onterecht opeens 'taalgebieden' worden genoemd). 'een gebied met verschillende taalgebieden' moet gewoon zijn: 'een gebied waarin meerdere/uiteenlopende talen worden gesproken'.

De termen 'lingua franca' en 'voertaal' worden verkeerd gebruikt. Heb je de betekenis daarvan wel opgezocht? Als je non-fictie schrijft moet je echt alles uitpluizen en opzoeken. Als ik die woorden als lezer nu zelfs al opzoek, kun je het als schrijver toch echt niet veroorloven dat niet eerst ook al gedaan te hebben:
Uit de Dikke Van Dale:
lingua franca:
1. ei­gen­lijk het ver­bas­ter­de Ita­li­aans dat in de Le­vant als han­dels­taal en in­ter­na­ti­o­na­le om­gangs­taal ge­bruikt wordt
a (bij uit­brei­ding) naam voor an­de­re min of meer ver­bas­ter­de ta­len die als han­dels­taal of in­ter­na­ti­o­na­le om­gangs­taal wordt ge­bruikt, bv. het Ma­leis op Nieuw-Gui­nea en in Oce­a­nië, het Swa­hi­li in Oost-Afri­ka, het Hin­di in In­dia
2. (niet al­ge­meen) de al­ge­me­ne be­schaaf­de om­gangs­taal (te­gen­over so­ci­aal of emo­ti­o­neel ge­mar­keerd taal­ge­bruik)
Geen van beide betekenissen passen hier.

voertaal: taal waar­in je ge­sprek­ken voert, m.n. die bij het on­der­wijs en in of­fi­ci­eel ver­keer, ook wel die bij on­der­han­de­lin­gen ge­bruikt wordt
Ook dit is niet wat hier wordt bedoeld.

Een 'lingua franca' is dus de taal waarin iedereen binnen de gemeenschap met elkaar communiceert, terwijl kleinere groepen onderling zo hun eigen uiteenlopende talen gebruiken. Voor zover ik begrijp schuilt de macht van de zogenaamde 'taalheren' in dit stuk in het feit dat zij als enigen met iedereen kunnen communiceren, een een taal beheersen waar veel meer status aan kan worden ontleend dan aan de talen van de diverse subgebieden. Dat is dan dus echt iets heel anders.

Aan de tweede zin van het stuk kleeft een ander probleem:
'Engels is internationaal gezien ook zo’n taal evenals het Latijn in lang vervlogen tijden.'
Je koppelt hier een zin in de tegenwoordige tijd aan een zin uit de verleden tijd, waarbij je iets samentrekkingachtigs probeert te doen door het werkwoord in de tweede deelzin weg te moffelen. Dat kan dus niet. Het moet iets worden als:
''Engels is internationaal gezien ook zo’n taal, zoals het Latijn dat in lang vervlogen tijden eveneens was.'

Tot zover.

Frans Tolsma
Laatst aanwezig: 2 dagen 16 uren geleden
Sinds: 22 Nov 2018
Berichten: 15

Citaat: "Voor zover ik begrijp schuilt de macht van de zogenaamde 'taalheren' in dit stuk in het feit dat zij als enigen met iedereen kunnen communiceren, een een taal beheersen waar veel meer status aan kan worden ontleend dan aan de talen van de diverse subgebieden. Dat is dan dus echt iets heel anders."

Zeer interessant. Ik dacht eerst dat iemand een taalheerser was als hij taal kon gebruiken om anderen aan zich te onderwerpen zoals in het geval van Saruman in het boek van Tolkien. Hitler begon ook als een taalheerser. Maar waar ik op doelde waren de mensen die de macht hebben om anderen politiek correct te laten praten. Dat is een groep die wel elite genoemd wordt. Volgens de reactie beheersen ze "een taal waar veel meer status aan kan worden ontleend." Verander het woord "status" in "macht' en de heerser wordt een machthebber.

Schrijfcoach Ka...
Laatst aanwezig: 2 uren 31 min geleden
Sinds: 18 Dec 2018
Berichten: 111

Als je met taalheersers doelt op personen die de macht hebben om anderen politiek correct te laten praten, moet je niet over allerlei verschillende natuurlijke talen beginnen. Dan moet je je beperken tot één taal, en je bedienen van termen als 'jargon' en 'register'. Allemaal binnen één en dezelfde taal. in Orwells 1984 is de regering dan dus een ultieme taalheerser, die woorden als 'slecht' simpelweg verbiedt en denkt mensen op één (hun) lijn te kunnen krijgen door hen te dwingen in plaats van 'slecht' 'ongoed' te zeggen.
Het is wel een interessant onderwerp, maar ik denk dat je veel te veel verschillende dingen door elkaar gooit. En taaltechnisch is er ook nog wel een en ander op te merken. Daarom was ik als lezer dus al na enkele regels afgehaakt.
En nog altijd is de belangrijkste vraag: voor wie/wat/waar is de tekst uiteindelijk bedoeld?

Yrret
Laatst aanwezig: 9 uren 51 min geleden
Sinds: 16 Jul 2012
Berichten: 5789

Mijn reactie was bedoeld op het oorspronkelijke fragment.

Ooit protesteerde ik tegen het 'monopolie der oude heren'. Nu ben ik er zelf één.

Schrijftips van Murakami? Lees Schrijven Magazine
  • De 9 grootste schrijfvalkuilen – en hoe je ze voorkomt
  • Het geheim van goede personages
  • Tutorial schrijven met al je zintuigen.
  • Schrijftips krijgt van de Japanse grootmeester Haruki Murakami.
  • Jaap Robben over het  geheim van de perfecte zin.
  • Schrijven gelukkig maakt - nu wetenschappelijk bewezen!.
  • Schrijftips van Paolo Giordano (De eenzaamheid van priemgetallen).
  • Bouw je eigen fantasywereld.
  • Show don't tell in non-fictie/

Wie zich vóór maandag 21 januari 16:00 u. heeft aangemeld als abonnee, krijgt dit nummer thuisbezorgd.

MELD JE AAN
Schrijven

Iedere week het beste van Schrijven Online in je inbox? Schrijf je in voor de gratis nieuwsbrief. Boordevol nieuws, tips, aanbiedingen en winacties!

Schrijf je in!