Start » Oefening » Winterverhalen

Winterverhalen

Winterverhalen: we weten allemaal hoe ze voelen, wat we zouden willen lezen, maar hoe maak je ze? Pim Wiersinga neemt ons in zes oefeningen mee naar de essentie van het winterverhaal. Over droomtijd, vertraagde tijd en het landschap van de wintervertelling.

Deel 1: Lange avond, alleen voor jezelf

Soms zou je graag drie mensen zijn – vooral ‘s winters, als je in het donker naar je werk moet en in de vooravond thuiskomt. Eén voor de gezelligheid en de afwas; een die dag en nacht bezig is met geld verdienen, zodat je daar geen omkijken naar hebt; en eentje (de leukste) die overdag het bed houdt, ‘s nachts schrijft en tegen het ochtendgloren tevreden onder de wol kruipt, vele geestelijke avonturen en anderhalve alinea rijker. Het is het lot van de schrijver dat hij deze drie mensen is, maar dan in één sterfelijk lichaam.

Schrijfworkshops betreffen meestal inhoudelijke onderwerpen. Dialogen verzinnen, dichtregels bijvijlen, antipathieke personages aandurven, het schrijfproces. Eén facet van dit schrijfproces blijft doorgaans onderbelicht, en daar gaat het in deze workshop over: Hoe creëer ik in de melée van het leven schrijfruimte? Door discipline? Time management? Iedere dag schrijven?
Vrome wensen, want net als met diëten houdt zo’n regime zelden lang stand. Het web lokt; op kantoor moet je je deadlines halen; verjaardagen en concerten eisen hun tol; vrienden, huisgenoten en familie hebben ook recht op aandacht, en je kersverse lief stel je node teleur. En zelf heb je ook aandacht nodig...
Kortom, zodra je je voorneemt de boel strak te trekken, komen alle variabelen in opstand.

Lange avond, alleen voor jezelf. Welgemoed draai je de kachel hoger en zet je de pc aan. Terwijl het opstartprogramma ratelt, loop je naar de keuken: snel nog even nescafé maken. Maar dan echt beginnen. Dat wil zeggen, je staart naar het scherm. Je neemt e-mails door, hopend op een opbeurend, om niet te zeggen inspirerend bericht. Je ontzegt jezelf verdere toegang tot de INbox en staart wederom naar het scherm.

Oefening:

Schets een schrijfsessie uit je recente verleden die zonder storende of afleidende gedachten verliep. Benoem de stadia waarlangs je in de wereld van je verhaal kwam. Vermeld in welke fase van het schrijfwerk je zat: begin, midden, eind, revisie. 1 A4’tje, korter mag ook. Iedereen leest om beurten voor. Reageer niet, maar noteer wat je opvalt en breng die punten na de voorleesronde te berde als je het nodig acht.


Deel 2: Kneedbare tijd

Schrijvers hebben, net als alle andere gestresste professionals, één lichaam en drie levens – maar ze hebben ook nog eens twee hoofden. Het daghoofd leeft in de kloktijd, maar het nachthoofd boort lagen aan waarin de tijd zo kneedbaar wordt als grondklei.

Hieronder staat een klassieke schrijfopdracht. Ik geef hem om eraan te herinneren hoe kneedbaar fictionele tijd kan zijn. Een periode van weken, zo niet maanden, past in het bestek van één alinea. Je zou verwachten dat de tijd daardoor drastisch wordt versneld. Zo’n beetje als de weeropnames op de Euromast: de dag in tien tellen. Het bijzondere is dat jullie toch de suggestie wekken dat de winter niet snel of abrupt invalt, maar geleidelijk. De dag wordt korter, de wind snijdender, schaduwen lengen. Sommigen van jullie hebben veranderingen in het zonlicht beschreven of in de kleding van voorbijgangers. En in één tekst wordt de condens die uit pratende monden opstijgt dagelijks dikker.

Oefening:

Beschrijf in één alinea dat de winter invalt. Kies voor je beschrijving één locatie – een straat, een kamer, een dierentuin. Suggereer via je stijl die trage wisseling van seizoenen. Maak er een sterke alinea van; jullie krijgen een half uur de tijd.


Deel 3: Vertragen

Je kunt vertragen, en dat is evengoed literaire winst. Je bouwt spanning op door de handeling op te splitsen in minutieuze onderdelen, of door een landschap tot in detail te beschrijven. Daar gaat de volgende opdracht over.

Oefening:

Beschrijf een winterlandschap. Doe dit uitvoerig en specifiek. Ga in op concrete details. Er is geen maximumlengte.


Deel 4: Het Erge

Literatuur gaat over Het Erge. Dat klinkt vaag; en is bijna niet uit te leggen. Het Erge is onbepaald, het heeft duizend gezichten. In King Lear is Het Erge dat de koning in zijn verwatenheid een lieve dochter versmaadt, de enige die hij heeft; in Anna Karenina, dat buiten de conventionele wereld alle liefde uiteindelijk tot dood of zelfmoord leidt; en dat haar liefde in de conventionele wereld niet kan bestaan. Wat voor Anna Karenina geldt, geldt niet voor jullie of mij – totdat we gaan lezen. En al lezend vormen we beelden van Het Erge dat in alle levens kan toeslaan. Even wordt het ons onthuld, zo broos als hij is: vlies om kokende magmabal, vel dat zomaar kan scheuren.

Oefening:

Beschrijf een ontmoeting waarin Het Erge op de loer ligt maar uitblijft. Liefst op lichtvoetige toon.


Deel 5: Droomtijd

Vertraging is één manier om de lezer de droomtijd in te sleuren. Dit is niet louter een kwestie van schrijftechniek. Voordat je de lezer mee kunt nemen in je droomtijd, moet je er zelf toegang toe hebben. En om die toegang te vinden, zul je heel wat tijd moeten verspillen.
Zeker, ook een schrijver leeft bij de klok. Toch blijf ik bij mijn standpunt: schrijftijd is droomtijd. Verloren momenten zijn er altijd en overal. Momenten dat je in zekere zin schrijft, in verbinding treedt met je droomtijd. Door naar vallende bladeren te kijken, de uitdrukking op het gezicht van de trambestuurder, de graffiti op de halte.

Oefening:

Beschrijf een langverwachte ontmoeting van twee mensen, waarin beiden Het Erge in gedachten hebben maar ongezegd laten. Gebruik de tekst van je vorige opdracht als losse leidraad. Situeer de ontmoeting in het sneeuwlandschap dat je eerder hebt uitgewerkt; verander aan dit landschap niets; zet het wel om in een dynamisch decor.


Deel 6: Wraak op de klok

Schrijf voortaan zó, dat je loskomt uit de kloktijd en dat je – al klinkt het raar – sneller tijd verspilt. Neem wraak op de klok die jou naar zijn pijpen laat dansen: speel de baas over de tijd in je verhaal en mep die genadeloos in de gewenste vorm.

Oefening:

Spring midden in het hart van de dingen. Mijd opmaten, gekabbel en gekeuvel. En mijd dromen waaruit je kunt ontsnappen. Zet alle personages én jezelf voor het blok, door Het Erge in je lens te vangen, al lijkt het nog zo ver weg. Heeft weinig met hel en verdoemenis te maken, en veel met een verscherpt bewustzijn. Dansen op de vulkaan maakt alle voeten licht.


Meer schrijfoefeningen...

Heb je een tip voor een onderwerp van een schrijfoefening? Stuur dan een mailtje hier.

MIs het komende nummer van Schrijven Magazine niet!

THEMA: Schrijf die familieroman!

  • 9 tips om jouw familieverhaal tot een succes te maken
  • Researchen voor een familieverhaal, hoe doe je dat?
  • 'Het begint met pure fascinatie' - succesvolle non-fictie-schrijvers over hun werkwijze
  • Elke Geurts schreef een roman over haar scheiding
  • Hoe schep je sfeer in verhalen?
  • Schrijf jij de nieuwe Game of thrones?
  • Rosita Steenbeek: 'Tijdens het wandelen vallen dingen op hun plek'
  • Essentieel in het schrijfproces: keuzes maken 
  • Hoe schrijf je een scenario?

Dit nummer ligt omstreeks 14 december in de winkel.

WORD ABONNEE
Schrijven

Iedere week het beste van Schrijven Online in je inbox? Schrijf je in voor de gratis nieuwsbrief. Boordevol nieuws, tips, aanbiedingen en winacties!

Schrijf je in!