Start » Forum » Hoe zit het nou met perspectief?

Hoe zit het nou met perspectief?

49 reacties [Laatste bericht]
Sjee
Laatst aanwezig: 1 jaar 35 weken geleden
Sinds: 12 Dec 2007
Berichten: 2487

Hoe zit het nou met perspectief?

Vroeger schreef ik gewoon, maar nu weet ik dat je ook fouten kunt maken met het perspectief. Deze fouten probeer ik angstvallig te vermijden, wat soms best lastig is.

Probleem is dat ik in een aantal boeken ook perspectieffouten tegenkom. Boeken van bekende schrijvers. Nou vraag ik me af hoe dat kan?
Een voorbeeld is het boek 'Nooit de buren bijten' van Paul van Loon. Er staat een stuk in over de buurman en dan wordt ineens het gevoel van de kat beschreven. Is dit nou fout of niet?
Langzamerhand weet ik het niet meer. Kan iemand me helpen aan meer info over verschillende perspectieven en wat wel of niet mag?

Alvast bedankt!

Stormvaart (2011), Verschoppelingen (2012), Zwart water (2013), De wereld is wit (2015), Roeien nd Volewijck (2016), Duizend keer mij (...) www.suzannewouda.nl

Reacties

MichaM
Laatst aanwezig: 4 jaren 1 week geleden
Sinds: 13 Feb 2007
Berichten: 7734

Nee, dat is niet fout, mits het consequent wordt toegepast. Je kunt een "alwetende" derde persoon hebben, waarbij bij meerdere personages wordt verteld wat ze denken, en een strikte. Of iets ertussen, waarbij het duidelijk wordt afgewisseld en binnen dat stuk ook niet meer verandert. (zie Harry Potter, m.n. deel 6 en 7)

Verder heb ik het idee dat er bij kinderboeken wat minder op wordt gelet omdat het voor kinderen leuker is om van meerdere personen te zien wat er gedacht wordt.

Micha Meinderts - Sociaal dyslect heeft een nieuwe website!
"De nacht was gevallen en Arthur veegde de scherven bij elkaar." | "Ik ben niet lui, ik bespaar energie." | "Nederlands is makkelijker als je denkt."

marriejeanne
Laatst aanwezig: 10 jaren 7 weken geleden
Sinds: 6 Mrt 2005
Berichten: 7248

Ik vind het het prettigst wanneer er vanuit één persoon wordt gescrheven. De wereld volgens Bartje.

Maar zo hoeft het niet. Er zijn ook alwetende vertellers, die van iedere persoon de gedachtes weergeven. Maar dat wil niet zeggen dat een verhaal dan vanzelf perspectivisch correct in elkaar zit. Je moet wel de goede verbindingen in de tekst kunnen aanleggen.

Een voorbeeld:

"Jan liep peinzend de trap op. Wat zullen we morgen doen, dacht Piet.'

Een dergelijke constructie heb ik eens gelezen en het komt heel raar over. Maar hoe schrijf je het dan?

"'Piet keek Jan na, die in gedachten verzonken de trap opliep. Wat zullen we morgen doen, dacht hij."

is ook niet goed. Nu weet je niet, wie wat dacht.

"Terwijl Jan peinzend de trap opliep, dacht Piet: wat zullen we morgen doen?" lijkt mij in dit geval de beste oplossing.

Het is spelen met en zoeken naar woorden. Bij elke zin moet je als alwetende verteller de focus goed richten, zodat er geen verwarring of ergernis ontstaat bij de lezer.

A dedication to Michael Jackson, the King of Pop:
http://marriejeanne.hyves.nl/blog/24735374/A_dedic...

Sjee
Laatst aanwezig: 1 jaar 35 weken geleden
Sinds: 12 Dec 2007
Berichten: 2487

MichaM en marriejeanne, bedankt voor de uitleg.
Jouw voorbeelden zijn helder, marriejeanne.

Maar stel dat je een avonturenboek schrijft, dat begint met de geboorte van de hoofdpersoon, dan kun je alleen maar uitgaan van een alwetende verteller, toch?

Stormvaart (2011), Verschoppelingen (2012), Zwart water (2013), De wereld is wit (2015), Roeien nd Volewijck (2016), Duizend keer mij (...) www.suzannewouda.nl

Mara
Laatst aanwezig: 6 jaren 44 weken geleden
Sinds: 11 Apr 2007
Berichten: 4343

Ik heb ook iets gemerkt met betrekking tot het perspectief. Bij films zie je het verhaal als toeschouwer via verschillende perspectieven, de handelingen worden van alle spelers gevolgd. Bij boeken lees je het -meestal- vanuit één perspectief. Zou het anders te verwarrend worden?

www.thoeris.nl
Mooie, non-fictie uitgeverij

MichaM
Laatst aanwezig: 4 jaren 1 week geleden
Sinds: 13 Feb 2007
Berichten: 7734

Tenzij je een hoofdstuk vanuit een pasgeboren koter wil schrijven...

Micha Meinderts - Sociaal dyslect heeft een nieuwe website!
"De nacht was gevallen en Arthur veegde de scherven bij elkaar." | "Ik ben niet lui, ik bespaar energie." | "Nederlands is makkelijker als je denkt."

MichaM
Laatst aanwezig: 4 jaren 1 week geleden
Sinds: 13 Feb 2007
Berichten: 7734
Mara schreef:

Ik heb ook iets gemerkt met betrekking tot het perspectief. Bij films zie je het verhaal als toeschouwer via verschillende perspectieven, de handelingen worden van alle spelers gevolgd. Bij boeken lees je het -meestal- vanuit één perspectief. Zou het anders te verwarrend worden?

Film is een heel ander medium. Het is daar veel moeilijker om dingen te verbergen voor de lezer en te laten kleuren door het personage. Daarnaast kun je niet echt in het hoofd van de spelers kijken (tenzij ze met een voice over werken).

Micha Meinderts - Sociaal dyslect heeft een nieuwe website!
"De nacht was gevallen en Arthur veegde de scherven bij elkaar." | "Ik ben niet lui, ik bespaar energie." | "Nederlands is makkelijker als je denkt."

Zjors
Laatst aanwezig: 3 jaren 28 weken geleden
Sinds: 3 Jan 2005
Berichten: 9604

Zo'n vraag is niet in een enkel topic te beantwoorden. Het kost veel tijd om alles juist te doen als je eenmaal een perspectief hebt gekozen.
Mijn advies: leen een paar goede schrijfboeken in de bieb en lees wat erover geschreven wordt.

Je kunt overigens gerust wisselen van perspectief in verschillende hoofdstukken of zelfs binnen een hoofdstuk, als je het maar goed doet.

Inderdaad zie je in kinderboeken soms de alwetende verteller die in alle hoofden kan kijken. Maar ook dan moet je het goed doen.

Een flauw voorbeeld van een fout in een verhaal in ik-perspectief bijvoorbeeld:

'Ik kwam de trap af en zag mama die boos was omdat papa weer geen bloemen had meegebracht.'

Vanuit het ik-persectief kun je wel zeggen Ik zag mama die boos was. Slim is om er dan even bij te zetten waaruit dat blijkt. Nog slimmer is om niet te 'tell-en' dat mama boos was maar te showen. Ze stampvoet of ze steekt haar tweede sigaret tegelijkertijd op of weet ik veel.

Waarom mama boos is (papa heeft geen bloemen meegebracht) kun je echter niet zien en dus niet weten en dus niet gebruiken. Tenzij ze loopt te roepen: 'Nou heeft die boef weer geen bloemen meegebracht'. Maar dan kun je dat beter opschrijven.

Is een boek in Eigen Beheer alleen voor losers? : http://www.nettyvankaathoven.blogspot.nl/

Sjee
Laatst aanwezig: 1 jaar 35 weken geleden
Sinds: 12 Dec 2007
Berichten: 2487

Oke, duidelijk. Het probleem is het juist toepassen ervan, maar dat schreef je al.

Ik vond in elk geval dat stuk uit het boek van Paul van Loon heel vreemd overkomen: een hoofdstuk over de buurman en dan ineens een zin over een kat. Ik zal het vandaag even opzoeken.
Sorry, MichaM, want ik weet dat jij zijn fan bent. Jij schrijft zelf zoveel beter.

Verder las ik het begin van een boek van de kleinzoon van Tolkien. 'De appel valt niet ver van de boom' stond er op de kaft. Nou daar klopt niets van. Het perspectief wisselt zo vaak dat het storend is en de stijl is totaal niet te vergelijken met die van J.R.R.

Komen jullie ook wel eens dit soort fouten tegen in boeken?

Stormvaart (2011), Verschoppelingen (2012), Zwart water (2013), De wereld is wit (2015), Roeien nd Volewijck (2016), Duizend keer mij (...) www.suzannewouda.nl

Psyche
Laatst aanwezig: 1 jaar 10 weken geleden
Sinds: 29 Mei 2008
Berichten: 243

Ja, in de boeken van David Eddings.
(kent iemand hem ?)
Ik had veel van zijn schrijversstijl overgenomen,
maar ben tot de conclusie gekomen om de stijl op mijn manier
toe te passen en ietsjes eenvoudiger te maken.
(ik had volgens Trenke een ietswat oudbollige stijl).
Ikzelf schreef ook de zinnen zoals hij dat deed.
Kun je better niet doen !
Het is al wat sjee zei,
in sommige boeken klopt het perspectief ook niet.

I love to write.

marriejeanne
Laatst aanwezig: 10 jaren 7 weken geleden
Sinds: 6 Mrt 2005
Berichten: 7248
Sjee schreef:

Maar stel dat je een avonturenboek schrijft, dat begint met de geboorte van de hoofdpersoon, dan kun je alleen maar uitgaan van een alwetende verteller, toch?

Dat hangt van de structuur van je avonturenboek af. Als het een ikroman is, zijn er diverse mogelijkheden:

* de hoofdpersoon vindt een document waarin zijn geboorte beschreven wordt (geboorteakte, dagboek van moeder),
* de hoofdpersoon leeft / vertelt vanuit de onbewezen suggestie dat zijn geboorte zus-of-zo verlopen moet zijn,
* de hoofdpersoon 'heeft van horen zeggen', dus een dialoogfragment met bv de buur- of vroedvrouw die aanwezig was bij de geboorte.

Als het geen ikroman is, kun je gemakkelijker een alwetende verteller inschakelen. Dan kun je vanuit meerdere perspectieven schrijven. Dat zie je ook vaak:

"Jan rende naar de trap op. Wat hij niet wist, was dat Piet een draadje boven de laatste tree gebonden had." (Let op: Wat hij niet wist. Dat is een heel merkwaardige vorm van perspectiefwisseling. Wie wist dit dan wel? Piet. Maar waar is Piet? Die is natuurlijk 'wieberen', want van dat draadje komt gedoe, dat weet Piet. Ondertussen is de lezer met zijn gedachten bij Jan. Er zal wel een officiële term zijn voor dit perspectief van de niet-aanwezige of het niet-weten, misschien dat iemand die kent?)

A dedication to Michael Jackson, the King of Pop:
http://marriejeanne.hyves.nl/blog/24735374/A_dedic...

Psyche
Laatst aanwezig: 1 jaar 10 weken geleden
Sinds: 29 Mei 2008
Berichten: 243

een erg leerzaam onderwerp.
Ben benieuwd wat de reactie's zullen zijn.

I love to write.

Zjors
Laatst aanwezig: 3 jaren 28 weken geleden
Sinds: 3 Jan 2005
Berichten: 9604

Ik denk Marriejeanne dat je in jouw voorbeeld de schrijver als personage opvoert.

De schrijver doet niet alleen verslag via een hij-figuur of een alwetende verteller, maar mengt zich ook in de verhaallijn door commentaar te geven.
Dat zie je vaker, met name in sprookjes of zo. Het lijkt dan net of iemand het ter plekke aan je zit te vertellen. De schrijver is aanwezig, zal ik maar zeggen. Leg ik het zo goed uit?

Is een boek in Eigen Beheer alleen voor losers? : http://www.nettyvankaathoven.blogspot.nl/

marriejeanne
Laatst aanwezig: 10 jaren 7 weken geleden
Sinds: 6 Mrt 2005
Berichten: 7248

Ik zie in dit voorbeeld niet de schrijver als personage, maar meer als een wolk boven het verhaal dat af en toe een verhelderend druppeltje laat vallen. Ik weet niet of deze metafoor te begrijpen is?

Het is wel in elk geval een alwetende verteller, anders kon hij niet weten dat Jan niet wist dat ... [etc].

A dedication to Michael Jackson, the King of Pop:
http://marriejeanne.hyves.nl/blog/24735374/A_dedic...

Psyche
Laatst aanwezig: 1 jaar 10 weken geleden
Sinds: 29 Mei 2008
Berichten: 243

dus alles op een rijtje:
in de (ik)vorm kun je alleen zijn gevoelens, denkwerk en perspectief verwoorden. en moet je de dingen zo vertellen als er nog een personage aanwezig is :

Ik zag dat jan struikelde over het onzichbare touwtje aan de trap. Ik zag aan het gezicht van Jan dat hij het niet leuk vond.

ik weet niet hoe dat bij de hij vorm zit.
En bij de alleswetende verteller kun je makenlijk alle dingen zeggen over de personages, omdat die toch alles weet.

Kan iemand me uitleggen hoe het dan zit met de (Hij)vorm/perspectief.

I love to write.

Ing
Laatst aanwezig: 9 weken 1 dag geleden
Sinds: 3 Feb 2007
Berichten: 3155

Hetzelfde als bij de ik-vorm, het perspectief ligt bij de hij/zij en je schrijft dus ook alleen wat hij/zij kan weten/voelen/denken etc.

Ik vind de alwetende verteller enorm lastig schrijven, ik kan er niet precies de vinger op leggen wat nu de techniek erachter is. Als ik het probeer, zwabber ik alle kanten op en wordt het volstrekt onleesbaar en warrig.

Ing
Laatst aanwezig: 9 weken 1 dag geleden
Sinds: 3 Feb 2007
Berichten: 3155

Psyche: in dat voorbeeldje dat je aanhaalt over het ik-perspectief moet je Piet vervangen door ik. Anders is het geen ik-perspectief. Of heb ik nu de clou gemist?

Psyche
Laatst aanwezig: 1 jaar 10 weken geleden
Sinds: 29 Mei 2008
Berichten: 243

O ja, sorry vergeten.
Dank je wel voor het uitleggen daar kan ik veel mee.
thumbsup

I love to write.

Silent Dream
Laatst aanwezig: 2 jaren 41 weken geleden
Sinds: 11 Jan 2007
Berichten: 223

Wat ik me ook afvraag:

ben momenteel een boek aan het lezen, dat in ik-perspectief geschreven is. 'Ik' zegt regelmatig dingen in het boek als 'toen ik naar haar op weg ging, wist ik nog niet dat het de laatste keer was dat ik haar in leven zou zien'.

Heeft zo'n manier van schrijven een bepaalde naam?

MichaM
Laatst aanwezig: 4 jaren 1 week geleden
Sinds: 13 Feb 2007
Berichten: 7734

SD, flashback? wink

En Sjee, dat mag je heus wel vreemd vinden of zo hoor. Ik zie in zijn boeken ook wel dingen die mij niet zinnen en dat zeg ik hem ook

Micha Meinderts - Sociaal dyslect heeft een nieuwe website!
"De nacht was gevallen en Arthur veegde de scherven bij elkaar." | "Ik ben niet lui, ik bespaar energie." | "Nederlands is makkelijker als je denkt."

marriejeanne
Laatst aanwezig: 10 jaren 7 weken geleden
Sinds: 6 Mrt 2005
Berichten: 7248

"'Ik' zegt regelmatig dingen in het boek als 'toen ik naar haar op weg ging, wist ik nog niet dat het de laatste keer was dat ik haar in leven zou zien'. Heeft zo'n manier van schrijven een bepaalde naam?"

Ik zit te denken aan 'retroperspectief', maar ik kan het nergens natrekken. Geen idee, anders.

A dedication to Michael Jackson, the King of Pop:
http://marriejeanne.hyves.nl/blog/24735374/A_dedic...

Carduelis
Laatst aanwezig: 7 jaren 13 weken geleden
Sinds: 11 Dec 2007
Berichten: 2311

Is dat niet gewoon een vooruitwijzing? De lezer krijgt een kleine hint wat er gebeuren gaat.

Ajstinad
Laatst aanwezig: 4 jaren 23 weken geleden
Sinds: 7 Jun 2007
Berichten: 1144

Ik weet niet hoe dat heet, maar wel dat je het niet kunt gebruiken als je in het ik-perspectief in de tegenwoordige tijd schrijft wink.
In een flashback in de vt maak ik er wel een keer gebruik van door te zeggen 'als ik toen had geweten dat...', maar heel officieel kan het niet omdat de ik het in het nu ook nog niet weet. Het is wel een mooie manier om wat spanning op te bouwen, dus ik hoop dat mijn proeflezers er overheen gaan lezen (een eenmalig 'bewust' foutje als het ware wink ).

Groetjes van Ajstinad

MichaM
Laatst aanwezig: 4 jaren 1 week geleden
Sinds: 13 Feb 2007
Berichten: 7734

Het ligt er een beetje aan wie het verhaal vertelt. De hoofdpersoon op het moment zelf, de hoofdpersoon achteraf, of de schrijver. Ik denk dat je daar eerst naar moet kijken en daarna kun je bepalen wie wat weet.

Micha Meinderts - Sociaal dyslect heeft een nieuwe website!
"De nacht was gevallen en Arthur veegde de scherven bij elkaar." | "Ik ben niet lui, ik bespaar energie." | "Nederlands is makkelijker als je denkt."

Silent Dream
Laatst aanwezig: 2 jaren 41 weken geleden
Sinds: 11 Jan 2007
Berichten: 223

Het is geen flashback. Het is volgens mij soort manier om het spannend te houden, zodat je nieuwsgierig wordt naar iets later in het boek.

Favake
Laatst aanwezig: 6 jaren 37 weken geleden
Sinds: 5 Nov 2007
Berichten: 1307

Een flashforward heet dat toch? Of zeg ik nu iets heel geks?

And there's a happy ending, every single day. (Amy McDonald)

www.fabienvankempen.nl

Carduelis
Laatst aanwezig: 7 jaren 13 weken geleden
Sinds: 11 Dec 2007
Berichten: 2311

Nee, je kan wel eens gelijk hebben, Favake. Vooruitwijzing of flashforward. Flashforward vs. flashback.

Sjee
Laatst aanwezig: 1 jaar 35 weken geleden
Sinds: 12 Dec 2007
Berichten: 2487

Fijn, zoveel reacties.

Ik denk dat ik het net zo ervaar als Ing. Zij schrijft:

Ing schreef:

Ik vind de alwetende verteller enorm lastig schrijven, ik kan er niet precies de vinger op leggen wat nu de techniek erachter is. Als ik het probeer, zwabber ik alle kanten op en wordt het volstrekt onleesbaar en warrig.

Maar als je een avonturenverhaal schrijft, heb je soms dit perspectief nodig omdat je veel beschrijvingen doet.

@MichaM: heb jij contact met Paul van Loon?

Stormvaart (2011), Verschoppelingen (2012), Zwart water (2013), De wereld is wit (2015), Roeien nd Volewijck (2016), Duizend keer mij (...) www.suzannewouda.nl

Waus
Laatst aanwezig: 2 weken 6 dagen geleden
Sinds: 13 Dec 2006
Berichten: 10997

Een flashforward is dacht ik meer iets met een scène die je alvast leest maar die nog verderop in het verhaal voor moet komen.

Het ligt er ook aan hoe het gevoel van de kat beschreven wordt (om bij jouw eerste post te blijven). Als je schrijft: 'Ik zie de kat, hij blaast naar me, voelt zich aangevallen', is het denk ik niet fout.

Sjee
Laatst aanwezig: 1 jaar 35 weken geleden
Sinds: 12 Dec 2007
Berichten: 2487

Haha, zo was het niet waus. De kat voelde zich echt klote smile

Stormvaart (2011), Verschoppelingen (2012), Zwart water (2013), De wereld is wit (2015), Roeien nd Volewijck (2016), Duizend keer mij (...) www.suzannewouda.nl

Waus
Laatst aanwezig: 2 weken 6 dagen geleden
Sinds: 13 Dec 2006
Berichten: 10997

Ik zie de kat. Wonden in zijn vacht, plukken haar weg met bloed er omheen. Zielig keek hij me aan.
Zo maak je toch wel duidelijk dat ie zich klote voelt? smile

Lees Schrijven Magazine
  • Stephen King: schrijfadviezen van de thrillerkoning
  • Wanneer ben je klaar voor een uitgeverij?
  • Schrijftips van Sander Kollaard (Stadium IV)
  • Wat verdien je aan een boek?
  • Crashcourse publiciteit & promotie
  • Wat kun je doen tegen een schrijfdip?
  • Hoe voorkom je langdradige dialogen?

Dit nummer niet missen, maar nog geen abonnee? Neem vóór maandag 23 september 16:00 u. een abonnement!

Introductiekorting!
Lees Schrijven Magazine

Lees het komende nummer van Schrijven Magazine. Meld je aan vóór maandag 16:00 u.!

Meer informatie