Start » Boekpresentatie » Menno Marrenga - tweede leven

Menno Marrenga - tweede leven

Door: Menno Marrenga
Op: 3 november 2018

Details
Uitgever: 
brave new books
ISBN: 
9789402182989
Bladzijden: 
28

Een simpel verhaaltje, alleen maar geschreven om een schrijfwedstrijd te winnen maar dat is niet gelukt. De recenties waren divers: de een wilde meer toelichting over de toekomst waarin het verhaal speelt, de ander vond het te veel expositie, een derde vond de details van het medisch experiment onvoldoende onderbouwd, een vierde wilde een actievere rol van de hoofdpersoon. Al deze kritieken zijn terecht, maar het viel niet mee ze allemaal tegelijk te verwerken.

Het is een moralistische vertelling. Ik gebruik het science fiction format om een trend te extrapoleren, en zo te waarschuwen: pas op, als we zo doorgaan dan keert de wal het schip; dan gebeurt er iets dat we niet moeten willen. Beschrijving van die ongewenste toekomstige samenleving, daar draait dit verhaal om: een samenleving die door overbevolking en vervuiling dermate vastgelopen is dat pappen en nathouden niet meer helpt. Tachtig procent van de wereldbevolking moest worden 'gesaneerd' om voldoende lebensraum over te houden voor de rest. Die sanering zelf wordt in dit verhaal niet uitgewerkt (dat doe ik in een ander verhaal 'De Eindoplossing') - maar wel het gevolg: een samenleving waar alles gedistribueerd is en medemenselijkheid is vervangen door strenge protocollen. Dat is het verhaal.
Maar geen van de recensisten had dat opgepikt: hun aandacht was getrokken door het gruwelijke medisch experiment. Zalig griezelen om andermans ellende. Wel, daar ging het me niet om. Het ging me om de beschrijving van die toekomstige samenleving.

Dat kan op verschillende manieren.
De alleswetende schrijver kan gewoon infodumpen. Dat is de gemakkelijkste manier, en ook de saaiste. Veel toegepast in science fiction, maar dit vind ik toch beneden mijn stand.
Ik koos daarom voor een verteller; een soort antropoloog die over die vreemde samenleving verslag doet in IK-vorm.
De mooiste manier is om de Verteller onbevooroordeeld in die vreemde samenleving te droppen en door schade en schande alles te laten ontdekken, zoals een participerend observerende antropoloog dat doet.
De snelste manier is om een gids te laten vertellen hoe en waarom alles in elkaar steekt, zoals een luie antropoloog een informant inhuurt.
Ik wilde een kort verhaal, geen roman, dus ik koos voor de snelste manier. Natuurlijk was mijn tijdreiziger verplicht om, namens de lezer, zijn afschuw te ventileren en zijn eigen moraal op te dringen aan de informant, zoals een slechte antropoloog dat doet. Daardoor werd het belangrijkste deel van mijn verhaal zo'n bloedeloze dialoog waarbij de lezer bij voorbaat al weet welke partij hij moet kiezen.

In een volgende versie maakte ik daarom de informant uit de toekomst tot Verteller. Dat werkte niet: te geforceerd.

Daarom besloot ik in de daaropvolgende versie mijn tijdreiziger monddood te maken - letterlijk, zodat de informant ongestoord zijn zegje kan doen. Dat werkte, maar niet helemaal. Het verhaal van de informant had perspectief nodig, een ijkpunt uit onze tijd waar de lezer zich op kan orienteren. Daarom moest ik een figurant introduceren: professor Ottema. Professor Ottema komt ook uit onze tijd, maar weet al iets meer over de toekomst en dat vertelt hij aan mijn hoofdpersoon. Professor Ottema is een noodsprong waar ik niet trots op ben.

Het monddood maken van mijn Verteller wel, want /in der Beschraenkung erst zeigt sich der Meister./ Het had als bijkomend voordeel dat de aandacht van Wafelbakker werd afgeleid. Om verdere identificatie te ontmoedigen maakte ik hem ook nog onaardig. Ik hoop dat de lezer, ongehinderd door de in onze tijd gebruikelijke protesten tegen genocide, kan begrijpen hoe mijn twee informanten van de toekomst de moord op miljarden mensen net zo positief waarderen als het uitroeien van Jericho en Manifest Destiny.

Een Verteller die niets vertellen kan, nauwelijks kan gebaren en niets kan zien, kan weinig aan de lezer overbrengen. Dat noopte mij alle andere registers veelvuldig te bespelen, en het verhaal is een ratjetoe geworden van informatie uit diverse kanalen: monologen, geluiden, flashbacks, gedachten, dromen. Ik vreesde dat het verhaal daardoor moeilijk oncijferbaar zou worden. Ik vroeg proeflezers daarover en zij stelden me gerust. Misschien toon ik zo mijn /Meistershaft,/ of anders de beperkingen daarvan.

Waarom ontwierp ik mijn Wafelbakker aan zulke gruwelijke martelingen als ik de aandacht niet wilde leggen op zalig griezelen? Ik had hem informant kunnen maken net als Ottema, proefdier voor jeugdpuistjesresearch of iets anders pijnloos. Maar daarmee zou het verhaal als een nachtkaars uitgaan. De pointe is het bericht over de Sanering, en dat komt noodzakelijk vrij vroeg in het verhaal. Een O'Henry twist zit er niet in, de spanningsboog moet dus doorlopen tot een sensationele klapper aan het eind. Jammer voor Willem Wafelbakker, maar wel leuk voor liefhebbers van zalig griezelen.

Omschrijving van de inhoud of de flaptekst: 

De grootindustrieel Willem Wafelbakker lijdt aan kanker en laat zich invriezen, in de hoop dat er ooit een kankermedcijn wordt gevonden. Maar in de toekomst blijken cryonauten die in hun eigen tijd de aarde al hebben leeggeroofd en vervuild niet welkom. Willem Wafelbakker wordt alleen ontdooid om als proefkonijn te dienen voor een gruwelijk medisch experiment.

Fragment: 

"Hoe voelt u zich? Bij wijze van spreken dan."
"Koud," probeerde ik te zeggen. Maar dat lukte niet.
"U kunt niet spreken," zei de stem. "We hebben de stembanden weggesneden. Daar zat een gezwel."
Het klappertanden begon weer. Ik klemde mijn kaken op elkaar en probeerde de rillingen onder controle te krijgen. Doodmoe werd ik er van. Nou ja, niet echt dood. Dat was voorbij.

Een hand op mijn voorhoofd. Ik zag niets.
"Tremor frioris neemt af maar nog steeds onderkoeld."
En, wat later: "Opmerkelijk. Dat voelt hij niet. Harder slaan ... nee, nog steeds niet. Dit is niet normaal."
Ik voelde hoe mijn linkerarm werd opgetild en zag een hand. Mijn hand? Zo grijs, zo mager? Een liniaal sloeg op de vingers, gemeen, hard, met de scherpe rand. Ik voelde niets. Het was dus mijn hand niet.

"Ook bij visuele identificatie is er geen respons op de stimulus maar ..."
Ineens sloeg de liniaal op mijn wang. Dat deed gemeen pijn.
"Maar hij is wel bij kennis," constateerde de stem. "Noteer dat, Zuster. Geen sensitiviteit in de vingers. Mogelijk gangreen. Toch iets te langzaam ontdooid. Maar de expliciete instructie van het indiitisonderzoek luidt: voorkom schade aan het centraal zenuwstelsel, eventueel ten koste van complicaties. Geen probleem met de eigenaar dus, die vingers amputeren we gewoon. Lichaamstemperatuur ... 35.7 nu. Dat is hoog genoeg, we kunnen beginnen met ondervragen. Ja, ik heb het tegen u. Zijn er in uw familie aandoeningen van het centraal zenuwstelsel? Epilepsie? Schizofrenie? Tourenne? Manisch-depressiviteit? Migraine? U kunt antwoorden door ja of nee te knikken."
"Prostaatkanker?" probeerde ik te zeggen. Maar mijn stem deed het niet, mijn keel deed ontzettend pijn en mijn lippen waren stijf van de kou. Ik probeerde schrijfbewegingen. Na vier keer begreep hij het.
"Zuster, ik vermoed warempel dat hij iets probeert te schrijven. Haal een potlood. Klem het aan zijn vingers. Ja, gewoon, met krammen: die vingers gaan toch dood."
PROSTAATKANKER - schreef ik.
"Volgens mij is het een lang woord, met een paar ellen of effen of zo iets," zei een andere stem: een vrouwenstem.
PROSTAATKAN - schreef ik weer, verder kwam ik niet; ik was uitgeput.
"Zou hij soms prostaatkanker bedoelen? Zuster, reik me het dossier. Hm. Ja. Poliovaccinatie. De bof. Linker oor uitgespoten. Gevallen met autoped met schaafwonden en twee hechtingen. Tetanusinjectie. Griep. Aambeien. Skiongeluk met fibulafractuur. Weer griep. Ha, hier heb ik het: prostaatkanker. Lange tijd stabiel, in 2016 uitgezaaid naar keel, kwaadaardig. Preventieve euthanasie en direct ingevroren. Levensverwachting: vijf maanden. O, maar dat is lang genoeg."

Wat bedoelt hij? Dat vijf maanden lang genoeg is om prostaatkanker te genezen? Ze hebben in deze toekomst een geneesmiddel tegen prostaatkanker, anders zouden ze me toch niet hebben ontdooid.
GENEZEN - schreef ik. Het kostte veel moeite maar toch, Ik voegde nog toe: MIJ en een vraagteken, om het duidelijker te maken.
"Ik ben neuroloog, geen carcinoloog," zei de dokter. "Uw kanker interesseert mij niet."
MIJ WEL - schreef ik.
Dat negeerde hij.
"Aandoeningen van het centraal zenuwstelsel in de familie? Epilepsie? Schizofrenie? Tourenne? Manisch-depressiviteit? Migraine? Werken we mee of werken we niet mee? U zegt het maar."
"Dokter, ik geloof dat hij weer buiten kennis raakt," zei de vrouwenstem.
"Juist opgemerkt Zuster. Welnu, rijdt u dit lichaam dan maar weer weg."
Dit lichaam. Zo praten ze over mij - dat was het laatste wat ik dacht.
"We mogen nu een plasje doen." Het klonk vriendelijk, ze zong het bijna. Een plasje doen - als dat zou kunnen. Maar met een opgezwollen prostaat was dat niet zo simpel. En ik was uitgedroogd. Zo volledig mogelijk gedehydreerd, voor het invriezen.
"Werken we mee of werken we niet mee?" zei de stem, een stuk onvriendelijker nu. "Als u niet meewerkt binden we de urinebuis af voordat u het kwikine vervuilt en voor straf krijgt u dan ook geen ontbijt. U zegt het maar."

"Zuster, heb goddomme consideratie met hem. Hij is pas een paar uur geleden ontdooid. Hij moet toch eerst op kracht komen. Gun hem de tijd of ik vertel niets over de Wet van Ohm."

Van waar ken ik die stem, daar linksachter? Ja dat was dezelfde stem die 'Dokter, de nieuwe komt bij' had geroepen in mijn droom. Of was het geen droom geweest?

Reacties

Tja
Laatst aanwezig: 2 dagen 2 uren geleden
Sinds: 4 Mei 2009
Berichten: 14105

Ik kan het niet echt een simpel verhaaltje noemen, Menno.
Aan een schrijfwedstrijd meedoen, betekent niet dat het beste verhaal wint.

Waar je ook bent, 'Ik zal je vinden'.

Schrijven

Iedere week het beste van Schrijven Online in je inbox? Schrijf je in voor de gratis nieuwsbrief. Boordevol nieuws, tips, aanbiedingen en winacties!

Schrijf je in!
Schrijftips van Murakami? Lees Schrijven Magazine
  • De 9 grootste schrijfvalkuilen – en hoe je ze voorkomt
  • Het geheim van goede personages
  • Tutorial schrijven met al je zintuigen.
  • Schrijftips krijgt van de Japanse grootmeester Haruki Murakami.
  • Jaap Robben over het  geheim van de perfecte zin.
  • Schrijven gelukkig maakt - nu wetenschappelijk bewezen!.
  • Schrijftips van Paolo Giordano (De eenzaamheid van priemgetallen).
  • Bouw je eigen fantasywereld.
  • Show don't tell in non-fictie/

Wie zich vóór maandag 21 januari 16:00 u. heeft aangemeld als abonnee, krijgt dit nummer thuisbezorgd.

MELD JE AAN