Start » Boekpresentatie » Marjan Brouwers en Jeannette van Ditzhuijzen - Ren, Janina, ren!

Marjan Brouwers en Jeannette van Ditzhuijzen - Ren, Janina, ren!

Door: Marjan B.
Op: 17 mei 2016

Details
Uitgever: 
LM Publishers
ISBN: 
9789460224225
Bladzijden: 
216

Deze biografische roman is begonnen als een fragment in een ander boek. Mijn coauteur Jeannette van Ditzhuijzen interviewde een jaar of zes geleden een groot aantal Joodse mensen op Curaçao voor haar non-fictieboek Een sjtetl in de tropen. Een van die mensen was Janina de Marchena-Katz, geboren in 1932 in het Joodse stadje Chorostków in Polen (tegenwoordig Oekraïne). In de oorlog raakte zij bijna haar hele familie kwijt en moest ze als tienjarige alleen zien te overleven in bezet Polen. Ze overleefde verschrikkingen, vond haar vader terug en woont sinds 1948 op Curaçao, waar ze nog dagelijks in haar winkel staat (ze is dus 84 inmiddels). Haar dochter Karen vroeg Jeannette vaak om haar verhaal op te schrijven in een boek, maar Jeannette hield de boot almaar af. Ze realiseerde zich dat Janina veel wist, maar ook veel niet. Er zaten gaten in haar geheugen en veel gebeurtenissen en feiten kon ze zich niet herinneren. Totdat Jeannette bedacht dat het wel een roman kon worden. Want in een roman, gebaseerd op feiten, kun je veel zelf invullen. Zelf kan ze geen roman schrijven (zegt ze zelf) en dus vroeg ze mij. Wij kennen elkaar al heel lang en hebben jaren geleden een boek over kastelen geschreven. Samenwerken kwam wel goed. Dat was vorig jaar maart.

Ik nam de uitdaging aan en we gingen aan de slag. Jeannette reisde naar Curaçao waar ze Janina een aantal malen uitgebreid interviewde. We kregen meer informatie, maar ook meer vragen. Janina wist bijvoorbeeld niet hoe oud haar broer en zus waren geweest en sommige verhalen vertelde ze steeds op een andere manier. Wat wil je ook: voor een kind van tien zijn de dingen niet altijd zo duidelijk. Bovendien is veel informatie in archieven en dergelijke vernietigd in de oorlog. Het stadje zelf is met de grond gelijk gemaakt in de loop van de oorlog. We zochten ons suf op internet, lazen dikke boeken en vonden waardevolle getuigenissen van mensen die indertijd ook in Chorostków woonden.

Op basis van wat we wisten en hadden gelezen, maakten we in mei een indeling van 1930 tot 1944 en begon ik in de zomervakantie te schrijven. Alle hoofdstukken gingen meteen naar Jeannette die er dan met een rood pennetje doorheen ging. Ook liepen we tegen feiten aan die niet bleken te kloppen of vonden we juist nieuwe informatie. Van sommige hoofdstukken heb ik wel twaalf versies.

Ik moest ondertussen bedenken voor welk perspectief ik zou gaan. In de jaren dertig was Janina een kind en we wilden geen kinderboek schrijven. Daarom maakte ik hoofdstukken in de perspectieven van Janina's moeder, grootmoeder en broer. Op de helft van het boek komt het perspectief wel bij Janina.

We zochten ook goed uit hoe Joden in Polen indertijd leefden, wat hun gebruiken en tradities waren en die probeerde ik zo natuurlijk mogelijk in het verhaal te verwerken. Jeannette kwam vaak aanzetten met historische feiten die ik soms wel kon gebruiken maar vaak ook niet. In een roman wil je geen infodumps lezen. Ik moest laten zien in plaats van vertellen. Dat leverde leuke discussies op tussen hoofd fictie (dat was ik) en hoofd feiten (Jeannette). Ondertussen vertaalde Jeannette de hoofdstukken in het Engels zodat Janina's dochter ze kon voorlezen aan haar. Ze was het gelukkig steeds eens met onze invulling van haar verhaal. Ook als ik gebeurtenissen volledig moest verzinnen omdat zij er niets over wist.

Het schrijven ging heel voorspoedig. In Milonga tikte ik zo tien hoofdstukken achter elkaar. In december was de eerste versie af. We lieten het door een paar mensen meelezen en in januari heb ik het boek nog een keer herzien. Ik begon met een proloog waarin we de connectie met Curaçao duidelijk maakten en de familie inclusief Janina in feite voorstelden aan de lezers. Daarna schrapte ik twee complete hoofdstukken en veel andere teksten. Een deel daarvan liet ik later in kortere vorm terugkomen. Verder kreeg Janina in de latere hoofdstukken een grotere rol, zij is immers de hoofdpersoon.

Wat het schrijven moeilijk maakte soms, was de heftigheid van de gebeurtenissen. Je kunt in zo'n boek niet om de verschrikkingen heen die zijn gebeurd. Ik heb zoveel mogelijk gebruik gemaakt van herinneringen van mensen die het ook hebben overleefd. Heel prettig was daarbij een herinneringsboek op internet vol anekdotes, herinneringen en verhalen over Chorostków. Gruwelijke getuigenissen waarvan ik er een aantal heb verwerkt door ze te laten zien door de ogen van met name Janina's moeder en broer. En dat was heftig. Dan legde ik het verhaal een paar dagen weg, omdat ik het zelf te moeilijk vond. Ik werd er dan akelig van. En toch heb ik alles opgeschreven, ook de nare, gruwelijke scènes. Verder konden we van Janina een boek met memoires lenen, geschreven door een vriend van haar broer.

Er ging nog een corrector door de tekst heen en toen was het klaar. Ik had het romanvoorstel begin december al aangeboden aan twee grote uitgevers, maar na een afwijzing van de een en een tot op heden niet beantwoorde mail van de ander, gingen we in zee met Ron Smit van LM Publishers (voormalig KIT Publishers). Jeannette heeft al vaker bij hem gepubliceerd en hij wilde dit boek graag uitgeven. De uitgever sleepte een mooie subsidie in de wacht van het Prins Bernhard Cultuurfonds op Curaçao en we schakelden een Amerikaanse vertaalster in om de Engelse versie helemaal na te kijken en te herschrijven.

Het boek werd opgemaakt en een vriendin van me uit Groningen (vormgeefster van beroep) ontwierp de omslag. De foto maakten we zelf. Nadat we de prijzen van stockfoto's hadden gezien, leek ons dat een veel betere optie. Een nicht van Jeannette (professioneel filmster) maakte een boektrailer waar ik persoonlijk nog steeds kippenvel van krijg.

Wat we allebei erg leuk vinden is dat de uitgever het prima vond dat we foto's wilden opnemen in het boek. Omdat een deel van Janina's familie voor de oorlog al in Amerika woonde en op Curaçao, zijn er nog familiefoto's bewaard gebleven. Een aantal daarvan staat in het boek. Ook hebben we een kaartje van het gebied opgenomen en een korte introductie over Galicië, waar het verhaal zich afspeelt. En aan het einde van het boek hebben we een woordenlijst opgenomen met Joodse termen. En ook nog een stamboom, zodat lezers even kunnen kijken wie wie ook alweer is. Gaaf om een uitgever te hebben die enthousiast meeging met onze ideeën.

Half april rolde het boek van de pers: 350 Engelse en 650 Nederlands exemplaren. Op 1 mei was de presentatie in Amsterdam bij de Nieuwe Boekhandel en direct daarna vlogen we naar Curaçao, waar we het boek aanboden aan Janina en haar familie. Het was heel bijzonder om haar persoonlijk te leren kennen. Voor mij was dat voor het eerst: in mijn hoofd was ze tijdens het schrijven een meisje van tien. Haar zelf ontmoeten was speciaal.

Janina is heel bekend op het eiland en we kregen daardoor een hele hoop publiciteit. We hebben het boek zelfs aangeboden aan de minister-president van Curaçao. En we gaven een lezing over de totstandkoming van het boek aan een zaal van tachtig man.

Nu Nederland nog! En ja, ik weet dat dat een stuk moeilijker is, maar dat houdt ons niet tegen. We hebben in Trouw gestaan, in Plus Magazine, in het Nieuw Israëlitisch Weekblad, in een aantal lokale kranten en Jeannette was op Radio Oost te horen. Verder hadden we een mooie recensie op tzum.info. De komende tijd gaat alle aandacht dus uit naar promotie in Nederland. Ik heb een Engelse en Nederlands FB-pagina aangemaakt en we sturen persberichten rond en voorstellen voor lezingen, verhalen etc. Ondertussen wachten we met spanning op de aankopen door de boekhandels en Biblion.

Omschrijving van de inhoud of de flaptekst: 

Een waargebeurd verhaal over Janina Katz. Zij groeide in de jaren dertig op in het joodse stadje Chorostków (Polen). Haar gelukkige kindertijd werd overschaduwd door de groeiende dreiging vanuit Rusland en Duitsland. En toen begon de oorlog.

Fragment: 

“Als ik het zeg, moet jij onder de poort van de steeg door kruipen en heel hard wegrennen. Zo hard je kunt. En dan moet je je verstoppen waar ze je niet kunnen vinden. Begrijp je me? Je moet jezelf redden.”
"Maar, mama...", begon Janina.
"Nee, Janina, je moet doen wat ik zeg. Beloof me dat je hard wegrent."
Er daalde een kalmte over Bertha neer en het was alsof de tijd stilstond. Daar stond Janina, haar prachtige jongste dochter met de donkere krullen, haar ronde koppie en guitige blik. Met heel haar hart wenste Bertha dat Janina dit zou overleven. Dat ze een toekomst zou hebben, veilig zou zijn.
Op dat moment brak er vlakbij hen een opstootje uit. Twee Duitsers met honden kwamen recht op haar af lopen. Haar adem stokte in haar keel. Zo hard ze kon, gilde ze: "Ren, Janina, ren!"

Reacties

pr
Laatst aanwezig: 8 weken 5 dagen geleden
Sinds: 3 Nov 2013
Berichten: 364

Indrukwekkend verhaal, Marjan. Niet alleen het boek zelf, maar ook hoe het tot stand is gekomen. Gefeliciteerd met het waarmaken van dit project.

Hallo.

Marjan B.
Laatst aanwezig: 7 weken 5 dagen geleden
Sinds: 17 Aug 2007
Berichten: 1825

Dankjewel, PR, het was een geweldig leuk, maar ook zeer druk traject!

The owls are not what they seem

Sjee
Laatst aanwezig: 5 weken 6 dagen geleden
Sinds: 12 Dec 2007
Berichten: 2487

Geweldig, Marjan. Mooi om het proces te lezen. Het is een mooi en bijzonder boek.
Ik heb het al gelezen vorige week. Je mag er trots op zijn.

Stormvaart (2011), Verschoppelingen (2012), Zwart water (2013), De wereld is wit (2015), Roeien nd Volewijck (2016), Duizend keer mij (...) www.suzannewouda.nl

schrijvengeluk
Laatst aanwezig: 8 weken 4 dagen geleden
Sinds: 15 Apr 2014
Berichten: 677

Gefeliciteerd met je boek, bijzonder om te lezen hoe dit boek tot stand is gekomen en hoe je de jonge Janina echt hebt ontmoet als volwassen vrouw. Succes ook hier in Nederland. Fijn dat je boek in Curaçao zo goed ontvangen is. Mooie boektrailer.

schrijven is loslaten

schrijvengeluk
Laatst aanwezig: 8 weken 4 dagen geleden
Sinds: 15 Apr 2014
Berichten: 677

thumbsup

schrijven is loslaten

Ing
Laatst aanwezig: 3 weken 2 dagen geleden
Sinds: 2 Feb 2007
Berichten: 3159

Interessant dat je zo uitgebreid uit de doeken hebt gedaan hoe het boek tot stand is gekomen, ik wist natuurlijk al van veel, maar toch lang niet alles blijkt nu wel.
En ja, ook ik vind het een zeer indrukwekkend boek. En door de haast sobere manier waarop je alles, maar zeker ook de gruwelijkheden hebt ge/beschreven, komt het enorm binnen allemaal. Erg goed gedaan!

EileenO
Laatst aanwezig: 5 weken 3 dagen geleden
Sinds: 8 Jun 2011
Berichten: 650

Wat een indrukwekkend verhaal! Ik hoop dat het boek in Nederland ook zijn weg gaat vinden.

Marjan B.
Laatst aanwezig: 7 weken 5 dagen geleden
Sinds: 17 Aug 2007
Berichten: 1825

Dankjewel! het was een avontuur om het te schrijven en Janina ontmoeten was helemaal speciaal. Nu Nederland veroveren, sprak zij hoopvol...

The owls are not what they seem

Marjan B.
Laatst aanwezig: 7 weken 5 dagen geleden
Sinds: 17 Aug 2007
Berichten: 1825

Hoor net dat de boeken in Curaçao al bijna op zijn. Sneller dan gedacht!

The owls are not what they seem

Marjan B.
Laatst aanwezig: 7 weken 5 dagen geleden
Sinds: 17 Aug 2007
Berichten: 1825

Ik bedenk net dat ik ook nog twee mooie filmpjes heb over het boek. Even kijken of ik hier links ernaar kan maken. Ze staan allebei online inmiddels. https://vimeo.com/145132713 en https://www.youtube.com/watch?v=4FqTaqI81KA. De eerste is de boektrailer en de tweede is een interview met Janina zelf.

The owls are not what they seem

Marjan B.
Laatst aanwezig: 7 weken 5 dagen geleden
Sinds: 17 Aug 2007
Berichten: 1825

Gaaf: Jeannette en ik zijn geïnterviewd door het huisblad van SOL Schrijven!. We leggen uit hoe het is om met z'n tweeën een boek te schrijven. Te lezen in het januarinummer. Best trots!

The owls are not what they seem

Hay
Laatst aanwezig: 1 dag 20 uren geleden
Sinds: 1 Dec 2004
Berichten: 2797

Dat mag! Ik ga jullie verhaal straks zeker lezen.

Schrijven Magazine: Willem Elsschot

Lees het komende nummer van Schrijven Magazine. Word vóór maandag 27 maart 16.00 u....

Word abonnee!
Verkoopt jouw boekhandel Schrijven Magazine?

Benieuwd of jouw boekhandel of kiosk Schrijven Magazine verkoopt? Zoek het op in de storelocator...

Zoek een verkooppunt
Schrijven Magazine SUPERAANBIEDING

Korting én 3 cadeaus!

Word nu abonnee!
Schrijven Magazine

Lees het komende nummer van Schrijven Magazine. Word vóór maandag 27 maart 16.00 u....

Prima aanbieding